• INLEIDING
• INVENTARIS
• 1 Stukken van algemene aard
• 1.1 Agenda's en notulen
• 1.2 Correspondentie
• 2 Stukken betreffende bijzondere onderwerpen
• 2.1 Ontstaan en vestiging
• 2.2 Organisatorische inrichting
• 2.2.1 Juridische status
• 2.2.2 Reglementering
• 2.2.3 Eigenaren
• 2.2.3.1 Algemeen
• 2.2.3.2 Verwerving en vervreemding van aandelen
• 2.2.3.3 Overige stukken betreffende de aandelen
• 2.2.3.4 Individuele eigenaren
• 2.2.3.5 Verstrekking van volmachten
• 2.2.4 Commissarissen
• 2.3 Personeel
• 2.3.1 Penningmeester
• 2.3.2 Overig personeel
• 2.4 Financiën
• 2.4.1 Administratie
• 2.4.2 Rekeningen
• 2.4.3 Belastingen
• 2.4.4 Overige stukken
• 2.5 Archief
• 2.6 Eigendom
• 2.6.1 Begrenzing
• 2.6.2 Verwerving
• 2.6.3 Vervreemding
• 2.6.4 Recht van erfpacht
• 2.6.5 Recht van vogelarij, visserij en jacht
• 2.6.6 Gemeene 's lands huis
• 2.6.7 Veerhuis en veer
• 2.6.8 Bedrijfsmatige werkzaamheden
• 2.6.8.1 Bedijking, bekading en onderhoud
• 2.6.8.2 Beplanting
• 2.6.8.3 Schouwvoering
• 2.6.9 Verpachting en verhuur
• 2.6.9.1 Algemeen
• 2.6.9.2 Pachtgelden
• 2.6.9.3 Pachters
• 2.6.9.4 Afzonderlijke zaken
• 2.6.10 Werken van derden aan, op of onder het eigendom van de Aanwassen
• 2.6.10.1 Telegraaf- en telefoonnet
• 2.6.10.2 Elektriciteitsnet
• 2.6.10.3 Waterleidingnet
• 2.6.10.4 Gasleidingnet
• 2.6.10.5 Diverse personen en instanties
• 2.6.11 Geschillen
• 2.6.12 Overige stukken
• 2.7 Betrekkingen met andere organen
• 2.7.1 Polders en waterschappen
• 2.7.2 Rijksorganen
• 3 Kaarten
• 4 Retroacta
• 5 Stukken waarvan het verband met het archief niet duidelijk is
• 6 Aanhangsel

INLEIDING

Inventaris van het archief van de Eigenaren der Aanwassen onder Fijnaart, 1651-2001

door W.A.M. Goverde, aangevuld in 2009 door Th.J.N.M. Marcelis.

versie: Streekarchief Nassau-Brabant, 2000/Regionaal Archief West-Brabant, 2009.

INLEIDING

1  Geschiedenis

De Noordwesthoek van Noord-Brabant bestond, vóór de bekende St. Elisabethsvloed van 1421, uit vele kleine gebiedjes, van elkaar gescheiden door grotere en kleinere waterlopen, met hoogten waarop de eerste bewoning plaats vond. De vloed veranderde het landschap in een onherbergzame streek, waar het water vrij spel had. Het duurde tot aan het einde van de vijftiende eeuw, voordat langzamerhand begonnen werd met het land te herwinnen op het water.
Staatkundig gezien ressorteerde het gebied rond 1250 onder twee heren, die van Breda en van Strijen. De laatste had ongeveer het gebied van de huidige gemeenten Klundert en Zevenbergen. De heer van Breda bezat het overige gebied. In 1290 viel de heerlijkheid Breda uit elkaar in een heerlijkheid Breda en een heerlijkheid Bergen op Zoom, alsmede een groot gebied, dat gemeenschappelijk werd beheerd. Onder dit laatste gebied vielen ondermeer de huidige gemeenten Willemstad, Fijnaart en Heijningen, en Standdaarbuiten. Deze toestand duurde tot 1458, toen het gemeenschappelijk bezit door de heren van Breda en Bergen op Zoom werd verdeeld, wat ertoe leidde dat het gebied van de hierboven vermelde gemeenten toekwam aan de heer van Bergen op Zoom. Tengevolge van de houding van de markies van Bergen op Zoom (de heerlijkheid was in 1533 door keizer Karel V verheven tot markgraafschap) gedurende de Tachtigjarige Oorlog, waarbij deze de Spaanse zijde koos, werd deze in 1580 door de Staten Generaal vervallen verklaard van zijn rechten op het markizaat en werd dit land aan prins Willem van Oranje geschonken, na diens dood aan prins Maurits. Gedurende het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) werd de situatie in het markizaat genormaliseerd, echter zonder Willemstad, dat aan prins Maurits en zijn opvolgers bleef (1). Na de verdeling van "het gemyne land van Breda en Bergen op zoom" brak kennelijk een meer gunstige tijd aan om het water- en moerasland tot ontwikkeling te brengen (2).
Rond Oudenbosch vonden de eerste inpolderingen plaats in de jaren 1460-1485, wanneer er sprake is van Nieuwe Land (op latere kaarten Oude Land geheten) en de St. Maartenspolder. In 1526 kwam de bedijking van een gebied van ruim 820 bunders gereed, het Oudland van Standdaarbuiten. Het grote watergebied de Meeren, gelegen ten noorden en noordwesten van Zevenbergen werd in de periode 1542-1570 drooggelegd. Bloemendaal, gelegen tussen de twee zojuist vermelde polders, volgde in 1546.
In 1548 verkocht de markiezin van Bergen op Zoom, Jacqueline de Croy, aan haar zoon Jan IV van Glymes een deel van het gors de Fijnaart om dit te bedijken onder de naam Vrouwe Jacobsland. Deze bedijking werd nog in hetzelfde jaar voltooid. De bedijkingen van de Nieuwe Fijnaart en Niervaert werden gemeenschappelijk door de prins van Oranje en de markies van Bergen op Zoom aangepakt, met welk groots werk in 1558 werd begonnen. Een van de grootste, in één slag uitgevoerde dijkages in westelijk Noord-Brabant werd op initiatief van markies Jan IV van Glymes gerealiseerd in 1564, toen het gors de Ruigenhil werd bedijkt. In 1583 liet prins Willem I als markies van Bergen op Zoom de gorzen de Heijningen bedijken. Het ten zuiden van de Oude Fijnaart gelegen gorzenveld Appelaar, het Dorpsgors en Schuddebeurs werd in 1597 ingepolderd (Oude Appelaar). In 1614 gaven de voogden van de toen vierjarige markiezin van Bergen op Zoom, Maria Elisabeth I Clara van den Bergh, het daarnaast gelegen gors uit: de Juffrouwenpolder kwam in 1615 gereed. De gorzen en slikken, ten westen van de Juffrouwenpolder, waren al in 1624 bezomerkaad. Bij akten van 11 november 1648 en 20 maart 1649 werden deze gorzen, genaamd het Slobbegors en de Hoge Heijningen, door markiezin Maria Elisabeth II van den Bergh, ter bedijking uitgegeven onder conditie dat beiden bedijkt zouden worden tot èèn polder, die polder, die naar de markiezin Elisabethpolder zou worden genoemd, maar waarvoor de naam Slobbegors in gebruik is gebleven. Overeengekomen werd, dat de bedijkers van de Hoge Heijningen, Mattheus van Innevelt, dijkgraaf te Dordrecht, en Jan van Eck, schepen te Schiedam, de helft van dit te bedijken gebied zouden krijgen; de markiezin behield de andere helft (3). Op 30 november 1650 verkocht de markiezin aan Van Innevelt en Van Eck haar aandeel in de Hoge Heijningen (4).
Het ontstaan van de maatschap "Eigenaren der Aanwassen onder Fijnaart" is te dateren op 3 april 1651, wanneer markiezin Elisabeth II van den Bergh aan Aernout van Beaumont, heer van Cromstrijen en Numanspolder, lid van de Raad van Brabant en van de Nassause Domeinraad, verkoopt voor het bedrag van 21.000 gulden "de gorzen, slikken en blikken, gelegen buiten en bewesten de Heijningen, beginnend aan de noordzijde naast het gors Maltha op de grens van de gronden en gorzen van de polder de Ruigenhil, lopend in zuidwestelijke richting, tot aan de Amer bij de dijk van het Slobbegors in de Elisabethpolder", welke verkoop door de Raad van Brabant op 16 mei daaraan volgend werd bevestigd (5).
In dat contract werd de koper verplicht de aanwassen te onderhouden en te "bevorderen" door de nodige voorzieningen te treffen. De koper bleef cijns- en tiendplichtig aan het Huis van Bergen op Zoom. In het geval de aangekochte aanwassen zouden worden voorzien van een winterdijk, heeft de heer van Bergen op Zoom het recht een polderbestuur aan te stellen.
Het gebied bleef ressorteren onder de jurisdictie van het markizaat. Voor de toekomstige inwoners zouden de rechtsregels van Fijnaart gelden. Voorts was bepaald, dat ingeval problemen zouden ontstaan met Van Innevelt en Van Eck over hun gebied de daaruit voortvloeiende kosten ten laste van Van Beaumont zouden komen.
Op 18 november 1654 verklaarde Van Beaumont, dat Dirck van Baersenburgh, rentmeester van de domeinen van de prins van Oranje te Willemstad, voor eenvijfde deel participant was in de aanwassen. Deze verklaring bevat tevens enkele bepalingen, die "het beleid en de directie" regelen (6). Van Beaumont breidde zijn gebied verder uit door de aankoop van de buitengorzen, gelegen langs de Elisabeth-  en Juffrouwenpolder, het eilandje de Rolleplaat en het recht van aanwas, overgenomen van de markiezin bij akte van 13 april 1655 (7).
Bij de overdracht werd wel bedongen, dat de ingelanden van de polder Heijningen gerechtigd bleven - overeenkomstig het bedijkingscontract van 28 maart 1581 - kosteloos het water uit hun polder te blijven lossen door eventueel nieuw aan te leggen polders. De ingelanden werden wel verplicht aan Van Beaumont en zijn rechtsopvolgers jaarlijks 100 schuiten pootzoden te leveren "tot benefitie van de aanwas". Slechts een klein gedeelte van de door Van Beaumont gekochte gorzen werd in hetzelfde jaar bedijkt en kreeg de naam Beaumontspolder, ook wel West Heijningen geheten (8).
Bij de hierboven vermelde koopcontracten trad steeds Van Beaumont op als enige koper. Op 3 maart 1661 echter verklaarde hij voor de Raad van Brabant, dat deze contracten waren gesloten met goedvinden van zijn medeparticipanten Laurens Busero, griffier van de prins van Oranje, de reeds eerder vermelde Dirck van Baersenburgh, Sebastiaan Anemaet, secretaris van Hooge en Lage Zwaluwe, en Willem Nieuwpoort, rentmeester-generaal van de domeinen van Noord-Holland, die per 19 januari 1661 was toegelaten als participant (9).
Reeds spoedig beschikten de eigenaren der aanwassen over een huisje, dat dienst deed als woning voor de opzichter en later ook gebruikt werd als vergaderruimte. In de rekening over 1669 (10) wordt gesproken over het "vervalle houte huys"van de gorswachter van de West Heijningen "te doen opmaecken van steen". In de rekening van 1673 (11) wordt dit huis omschreven als  "het huys van de heeren ingelanden", later steeds aangeduid als "gemeene 's lands huys".
Geruime tijd beperkten de activiteiten van de eigenaren der aanwassen zich instandhouding en onderhoud van hun eigendom door aanleg van sloten, dammen, sluizen en zomerdijken. In 1762 lieten zij het zogenaamde Hoge Gors, gelegen voor de Elisabethpolder, van een zomerdijk voorzien. In deze inpoldering was ook de Rolleplaat opgenomen. Aan deze bezomerdijkte polder werd door de eigenaren de naam Sabinapolder gegeven naar Sabina Louisa Orizandt, weduwe van Hendrik van den Santheuvel, omdat zij de grootste portionaris was in de gorzen en zij het initiatief tot deze bedijking had genomen (12).
In 1784 werden de eerste plannen ontwikkeld tot het bedijken van de gorzen, riet- en weivelden, gelegen voor de West Heijningen, Oude Heijningen en Elisabethpolder. Op 4 november 1786 werd door de eigenaren in een apart daarvoor belegde vergadering, die gehouden werd in het logement het Zwijnshoofd te Rotterdam, besloten tot bedijking. De polder zal genaamd worden Sabina Henricapolder, vermoedelijk zo genoemd naar Sabina Henrica van den Santheuvel, weduwe van Michiel Matheus van Oosterzee. Van de prins van Oranje en markies van Bergen op Zoom werd voor de tijd van de dijkage vrijstelling van belasting- en cijnsverplichtingen verkregen. In het besluit tot de bedijking zijn 31 artikelen opgenomen, die de rechten en verplichtingen van de eigenaren der aanwassen en de toekomstige bezitters omschrijven, het beheer regelen over de nieuwe polder vanaf het moment van de bedijking tot aan het moment van de verkaveling, die bepaald was in 1793, en de rechten omschrijven inzake het planten van bomen langs wegen, dijken en dijkbermen. Het werk kwam in 1787 gereed, waardoor het grootste gedeelte van de door Van Beaumont in 1651 en 1655 verworven "gorzen, slikken en blikken"tegen het water was beschermd en het droog gevallen land zijn vruchten kon gaan afwerpen. Na de verkaveling van de polder in 1793 kwam deze onder een afzonderlijk bestuur te staan, dat aangesteld werd door de markies van Bergen op Zoom (13).
Vanaf deze grote bedijking concentreert de aandacht van de "eigenaren der aanwassen"zich op het behoud en het op peil houden van hun bezit om daarvan de vruchten te plukken.

2 Organisatie

Volgens rechterlijke uitspraken vormen de Eigenaren der Aanwassen onder Fijnaart een maatschap. Zij hebben namelijk steeds de gronden, het genot daarvan en de aan de eigendom verbonden of hun persoonlijk verleende octrooien en rechten in gemeenschap gehouden of gebracht met het doel de aanwassen te verbeteren om zo gemeenschappelijk voordeel te behalen en dat voordeel met elkaar te delen (14).
Vanaf het ontstaan van de Aanwassen zijn de bevoegdheden van de eigenaren/participanten in een reglement vastgelegd. Het eerste reglement dateert van 18 november 1654 (15); in 1661 worden de bepalingen herhaald (16). De participanten hebben ieder eentiende deel met elk èèn hoofdstem. In geval bij overgang van eentiende deel dit gesmaldeeld of gesplitst moet worden, blijven die smaldelen tesamen eentiende deel uitmaken. Een persoon wordt gemachtigd namens de gezamenlijke portionarissen van dat eentiende deel in de vergadering van de Eigenaren een stem uit te brengen. Er wordt altijd met meerderheid van stemmen beslist.
In 1680 wordt een nieuw reglement vastgesteld (17). De bepaling over de verdeling van het eigendom in tien hoofddelen met daaraan verbonden het recht om per hoofddeel één stem uit te brengen is gelijk aan die van 1661. Beslissingen bij meerderheid van stemmen blijven eveneens gehandhaafd, echter uitgezonderd worden zaken, die vaststelling van omslagen betreffen en het maken van nieuwe dijkages, waartoe bij unanimiteit dient te worden besloten. In dit reglement wordt bepaald, dat een penningmeester (ook wel rentmeester genoemd) moet worden aangesteld, die jaarlijks in het "gemeene 's lands huis" rekening moet afleggen ten overstaan van de hoofdparticipanten. Na het sluiten van de rekening worden twee personen uit hun midden aangewezen, de commissarissen, die de besluiten dienen uit te voeren en de directie voeren. Met de penningmeester voeren zij tweemaal per jaar de schouw. De penningmeester mag eerst betalingen verrichten na machtiging van de twee commissarissen.
In 1886 wordt het reglement van 1680 vervangen door een nieuw(18). Het aandeel van de eigenaar wordt bepaald door de titel van eigendom. De eigendom van elk veertigste aandeel geeft recht tot het uitbrengen van één stem. Besluiten worden genomen bij volstrekte meerderheid van de uitgebrachte stemmen. Jaarlijks wordt een gewone algemene vergadering gehouden, die vooraf gegaan wordt door een inspectie der aanwassen. Tijdens de jaarvergadering worden de commissarissen gekozen, onder wier toezicht de penningmeester het algemeen beheer over de aanwassen uitoefent. De penningmeester wordt door eigenaren benoemd en ontslagen.
De latere reglementen zijn ongeveer van gelijke inhoud.
Voor de penningmeester wordt voor het eerst in 1720 een instructie vastgesteld (19). Is in deze instructie alleen sprake van het financieel beheer, in de latere reglementen komt duidelijker naar voren zijn taak als degene, die de administratie voert, het secretariaat verzorgt, de werkzaamheden controleert enz. (20). De penningmeester wordt meestal aangeduid als rentmeester.

3 Geschiedenis van het archief

De zorg voor het archief blijkt veelal, wanneer de papieren bij wisseling van de penningmeester worden overgedragen. De aftredende penningmeester maakt ten behoeve van zijn opvolger - en zeker ook om zich te verantwoorden - een overzicht van de over te dragen bescheiden.
Een dergelijk overzicht treffen we voor het eerst aan in de jaren 1721 - 1723, opgesteld bij gelegenheid van de wisseling van de functie van penningmeester, wanneer Sabina van Steeland, weduwe van Lodewijk Orizandt, de papieren overdraagt aan Jan van den Enden (21). De eerste lijst is gedateerd op 15 oktober 1721. De daarop vermelde stukken zijn genummerd 1-25 en hebben betrekking op de periode 1701-1719. Op 11 maart 1722 is een nieuwe lijst gemaakt; da daarop beschreven stukken zijn genummerd 1-19 en dateren uit de periode 1651-1720. In 1723 is de lijst van 15 oktober 1721 uitgebreid met nummers 26-32, bij welke nummers wordt verwezen naar de bergplaats van de stukken, namelijk pakketten D en E.
Bij de opvolging van Adriaan van den Enden door Anthony van den Santheuvel Hzn. werd een inventaris van de onder Van den Enden berustende papieren gemaakt, gedateerd 27 oktober 1757 en 18 januari 1760 (22). De indeling daarvan is als volgt:
A. Lias met rekeningen;
B. nrs. 1-19.  Pakket papieren, door mevrouw Orizandt overgedragen aan J. van den Enden op 11 maart 1722;
C. nrs. 1-25.  Pakket papieren, door mevrouw Orizandt overgedragen aan J. van den Enden op 15 oktober 1721;
D. nrs. 1-48.  Pakket papieren, berustend onder A. van den Enden;
E. nrs. 1-54.  Pakket berustend onder A. van den Enden.
Voorts worden in deze inventaris nog vermeld: kaart van Smath, 1721; register; 60 stuks bekendmakingen.
In 1758 wordt er besloten een kist met twee sloten te laten ter berging van de documenten en papieren. Iedere commissaris krijgt een sleutel, die echter bewaard blijft ten huize van de penningmeester (23). In gevolge besluit van de vergadering van de eigenaren der aanwassen van 18 augustus 1784 (24). Dient de penningmeester de belangrijkste documenten in een apart boek te registreren. Een jaar later wordt de opdracht herhaald, echter kennelijk zonder resultaat, want in hun vergadering van 15 augustus 1787 wijzen zij de penningmeester erop, dat hun eerder genomen resolutie blijft gehandhaafd. In dezelfde vergadering wordt tevens besloten, dat de penningmeester een apart boek dient aan te leggen om de resolutiën betreffende de nieuw bedijkte polder (Sabina Henricapolder) te registreren (25).
In 1835 heeft de aftredende penningmeester M.H. van Oosterzee een inventaris opgemaakt ten behoeve van de nieuw benoemde penningmeester C.W. Maris (26). Deze is ingedeeld met de letters A tot en met L, waarvan A tot en met H verder zijn ingedeeld met volgnummers; de letters I tot en met L kennen geen onderverdeling. Voorts is in deze inventaris een overzicht van kaarten, genummerd 1-20, opgenomen.
Waarschijnlijk tezelfdertijd werd een register aangelegd, waarin de voor de Aanwassen meest belangrijke stukken werden afgeschreven (27). In dit register zijn ook uittreksels uit diverse stukken afgeschreven "om jaarlijks bij het doen der rekening te worden gelezen".
Penningmeester C.W. Maris legt in 1870 een inventaris aan "van alle charters, papieren, kaarten enzovoort van de eigenaren der aanwassen en dijken, gelegen voor de Sabina Henrica-, Beaumonts, Oude Heijningsche-, Elisabeth- en Juffrouwenpolder"(28). Deze inventaris bijgehouden tot circa 1905. De indeling is gelijk aan de vorige namelijk hoofdindeling A - R, waarvan A - M met volgnummers. De kaarten zijn in een apart hoofdstuk opgenomen.
Ten vervolge op deze inventaris is in 1905 een nieuwe aangelegd, die  tot circa 1965 in bijgehouden (29). Deze inventaris is alfabetisch op onderwerp ingericht, waarbij verwezen wordt naar de vindplaats in de pakketten A tot en met U. De kaarten zijn in een apart hoofdstuk beschreven, waarbij onderscheiden worden de kaarten, die in de grote en kleine portefeuille zijn geborgen, en die door d opzichter zijn getekend.
Op 26 juni 1916 werd tijdens de jaarvergadering op voorstel van A.C. Crena de Jongh en J.W. M.J.A. Ranitz besloten dat de commissarissen en de penningmeester in overleg zouden treden het archief op een brandvrije plaats onder te brengen, waarbij tevens nagegaan zou worden of een herordening van de archiefstukken nodig zou zijn (30). Een jaar later deelde de penningmeester C.W. Maris jr. mede, dat de onderhandelingen over een archiefbewaarplaats waren getaakt, omdat zijn gezondheid hem in de steek liet. Een andere ordening aanbrengen achtte hij niet nodig, omdat de alfabetische lijst van 1905 een goede ingang gaf op het archief.
De toestand van het archief was nog hetzelfde als toen M.H. van Oosterzee in 1835 zijn bescheiden overdroeg aan C.W. Maris sr.
Bij besluit van 25 juni 1918 verkreeg de penningmeester op eigen verzoek toestemming brieven en rekeningen tot 1880 te vernietigen (31). In hoeverre hij dit heeft uitgevoerd is niet geheel duidelijk. Misschien moet hier gedacht worden aan het verwijderen van dubbele exemplaren van de rekeningen en de in zijn ogen onbelangrijke correspondentiestukken. 
Bij de overdracht van het archief aan het Streekarchief Nassau-Brabant in 1986 werd door de streekarchivaris een plaatsinglijst opgemaakt. De op de bundels aangetroffen kenmerken, de letters A tot en met U, en omschrijvingen werden overgenomen. Een aantal bundels waren niet van een kenmerk voorzien. Daarnaast werden circa 75 cm. ongeordende penningmeester berustten, waren reeds in 1976 globaal beschreven door G.J. van Donschot, medewerker van het Streekarchief.
Bij besluit van 24 juni 1986 werd door de Algemene Vergadering van Eigenaren van de Aanwassen onder Fijnaart besloten het archief in bewaring te geven aan het Streekarchief Nassau-Brabant te Zevenbergen.
In de periode 2003-2005 is nog een aantal archiefbestanden van de Aanwassen overgebracht naar de rechtsopvolger van het bovenstaande Streekarchief, het Regionaal Archief West-Brabant te Zevenbergen.

4 Verantwoording van de inventarisatie

Zoals uit het voorgaande blijkt zijn er in het verleden diverse lijsten/inventarissen van de archiefbescheiden van de Aanwassen gemaakt. Afgezien van de aangetroffen reeksen rekeningen, pachtcontracten, erfpachtovereenkomsten en van de verzameling kaarten is een duidelijk beginsel, waarop stukken zijn bijeengebracht en waarop de onderlinge volgorde van de stukken in bundels is bepaald, niet te achterhalen. De indruk bestaat, dat vanwege praktische hanteerbaarheid de archiefstukken bij elkaar zijn verpakt. De door de penningmeesters opgestelde overzichten bevatten overigens niet alle archiefbescheiden.
Op grond van dit gegeven en de ervaring bij het inventariseren van het archief werd besloten met handhaving van de aangetroffen reeksen en bundels, voorzover die duidelijk een onderwerp of zaak betreffen, het resterende gedeelte van het archief als "ongeordend"te beschouwen. Na de beschrijving van alle stukken werd een inventarisschema ontworpen, dat gebaseerd is op voorzover aanwezig een oude bruikbare ordening, en op het doel, organisatie en werkwijze van de Aanwassen. Als leidraad voor het ineen zetten van de inventaris zijn de artikelen van H.B.N.B. Adam en A.J.M. den Teuling gehanteerd (32).
De kaarten en tekeningen zijn als vanouds als afzonderlijke verzameling bijeen gehouden. Deze zijn chronologisch geordend en opgeborgen in een kaartenkast. Waar echter kaarten en tekeningen bij de dossiers werden aangetroffen, zijn deze daar gelaten.
In de inventaris is een hoofdstuk "Retroacta" opgenomen. De hierin vermelde archiefbescheiden, die betrekking hebben op de periode vóór het ontstaan van de Aanwassen, hebben vermoedelijk mede gediend tot bewijsstukken voor de rechten van de Aanwassen. Daar het niet mogelijk bleek de stukken terug te voeren naar hun oorspronkelijke bestemming, werd besloten deze in een apart hoofdstuk bijeen te zetten.
Vernietiging van archiefbescheiden heeft nauwelijks plaatsgevonden. De materiële toestand van het archief is in het algemeen goed te noemen met uitzondering van de verpachtingscontracten van 1758 tot 1775.
De inventaris bestrijkt de periode vanaf het ontstaan der Aanwassen tot aan circa 2000. De omvang van het archief is circa 13 m.
De archiefbestanden, die in de periode 2003-2005 aan het archief zijn toegevoegd, zijn overeenkomstig de bovenstaande leidraad geïnventariseerd. De archiefbeschieden zijn voorzien van een doorlopende nummering vanaf het laatste nummer van het oudere archief. Vervolgens zijn ze in de inventaris ingevoegd op de daarvoor bestemde plaats.
De volgende inventarisnummers van de oorspronkelijke inventaris zijn aangevuld met nieuw verworven materiaal: 9, 12, 14, 22, 76, 79, 88, 92, 98, 116, 413, 454, 457, 463, 500, 601, 634, 656, 679, 690 en 709a. Voorts zijn aan de oorspronkelijke inventaris de nieuwe nummers 915 tot en met 1170 toegevoegd.

5 Overzicht van de penningmeesters

1661-1667  Dirck van Baersenburgh
1669-1673  Johan van Baersenburgh
1676-1677  Adriaan Renoy
1681-1700  Paulus Loy
1701-1704  Johan Orizandt
1705       Angela van der Lisse, weduwe van J. Orizandt
1706-1707  Johan van Hartel
1708-1719  mr. Lodewijck Orizandt
1720-1730  Johan van den Enden
1731-1756  Adriaan van den Enden
1757-1791  Anthony van den Santheuvel Hendrikzn.
1792       Anna de Coningh, weduwe van A. van den Santheuvel
1793-1833  Mattheus Hendrik van Oosterzee
1834-1882  Cornelis Willem Maris
1883-1916  Conelis Willem Maris jr.
1917-1936  Jan Adriaan Maris Willemszn.
1937-1982  Willem Maris J. Azn.
1982-2003  Benjamin Pieter de Visser
2003-heden P/S.A. Overwater

6 Aanwijzingen voor de raadplegers

- Citeertitel van het archief : aanwassen onder Fijnaart.
- Het archief is openbaar in de zin van de Archiefwet 1962, met uitzondering van gegevens betreffende personen die eerst vijftig jaar na het overlijden van betrokkene mogen worden gepubliceerd.
- Aanvullende gegevens zijn te vinden via de inventarissen van de Oude Archieven van het Waterschap De Striene, van De Archieven van het Heemraadschap van De Mark en Dintel en van De Archieven van de Raad en Rekenkamer van de Markiezen van Bergen op Zoom.

Noten

1. G.W.G. van Bree, De oude archieven van het waterschap De Striene (Steenbergen 1969); C. Vanwesenbeeck, Het markiezaat van Bergen op Zoom (Amsterdam 1986).
2. Gegevens over de inpolderingen zijn ontleend aan: C.J.F. Slootmans, Inpolderingen in West-Brabant. De Ghulden Roos 6 (1946) 17-35; A. Delahaye, De polders van het waterschap de Striene. Publikaties van het archivariaat Nassau-Brabant 31 (Zundert 1975); C. van Nispen en R. Jacobs, Brabant nabij Holland"sch" Diep (z.p., z.j. (1982) ).
3. inv.nr. 901.
4. inv nr. 903.
5. inv.nr. 53, 54.
6. inv.nr. 53.
7. inv.nr. 54, 56.
8. Slootmans; Van Nispen en Jacobs.
9. inv.nr. 56.
10. inv.nr. 148.
11. inv.nr. 149.
12. inv.nr. 10 fo. 13.
13. inv.nr. 10 fo. 41-42, 46-47, 51-61; inv.nrs. 525-527; zie ook Inleiding bij de inventaris van het archief van Sabina Henricapolder, in: G.W.G. van Bree, De oude archieven van het waterschap De Striene.
14. inv.nr. 61,67.
15. inv.nr. 53.
16. inv.nr. 56.
17. inv.nr. 63.
18. inv.nr. 64.
19. inv.nr. 105.
20. inv.nr. 106, 107, 64, 65, 66, 68, 108, 109.
21. inv.nr. 414.
22. inv.nr. 415.
23. inv.nr. 10 fo. 3.
24. inv.nr. 10 fo. 40.
25. inv.nr. 10 fo. 42.
26. inv.nr. 416.
27. inv.nr. 420.
28. inv.nr. 417.
29. inv.nr. 418.
30. inv.nr. 10 fo. 259.
31. inv.nr. 10 fo. 265.
32. H.B.N.B. Adam, Een kader voor de inventarisatie van bedrijfsarchieven. Nederlands Archievenblad 88 (1984) 1-11; A.J.M. den Teuling, Het inventariseren van bedrijfsarchieven, in het bijzonder van productiebedrijven. Nederlands Archievenblad 88 (1984) 12-33; A.J.M. den Teuling, Inventarisatie van statische archieven. Archiefbeheer in de praktijk, band 2, 4510.

INVENTARIS

1 Stukken van algemene aard

1.1 Agenda's en notulen

1-9 en 994. Agenda's voor de jaarlijkse vergaderingen van de Eigenaren, 1894- 1999.  10 omslagen.

N.B.: De agenda's bevatten zeer uitvoerige toelichtingen.

1. 1894-1900
2. 1901-1910
3. 1911-1920
4. 1921-1930
5. 1931-1940
6. 1941-1950
7. 1951-1960
8. 1961-1970
9. 1971-1980
994. 1981-1999

10-12en 995. Notulen van de vergaderingen van de Eigenaren, 1757-1998.  2 delen, 2 omslagen.

10. 1757-1921  1 deel
11. 1922-1963  1 deel
12. 1964-1984  1 omslag
995. 1985-1998  1 omslag

13-14. Presentie- stemlijsten van de vergaderingen van de Eigenaren, 1887-1999.  2 omslagen.

13.  1887-1960
14.  1961-1999

15. Lijstje van benodigdheden, vermoedelijk ten behoeve van de jaarvergadering, 1821.  1 stuk.

996.  Agenda's van bestuursvergaderingen,  1978-1990.  1 omslag

1.2 Correspondentie

16. Ingekomen brief van A. van een rekest, 15 februari 1784.  1 stuk.

N.B.: Rekest is niet aangetroffen.

17. Ingekomen brief van ? te Zevenbergen met verzoek om inlichtingen over de Aanwassen, 21 september 1864.  1 stuk.

18-29, 974 en 997-1001. Ingekomen en minuten van uitgegane stukken, 1875-1883, 1917-1935, 1943-1999.  18 omslagen.

N.B.: Vanaf 1943 zijn de stukken alfabetisch geordend op afzender, vanaf 1962 chronologisch.

18. 1875-1883
19. 1917-1921
20. 1921-1925
21  1926-1930
22. 1931-1937
23. 1943-1951, A-G
24. 1943-1951, H-N
25. 1943-1951, O-Z
26. 1952-1961, A-F
27. 1952-1961. G-H
28. 1952-1961, I-M
29. 1952-1961, N-Z
974. 1962-1969
997. 1970-1979
998. 1980-1985
999. 1986-1990
1000. 1991-1994
1001. 1995-1999

30. Concepten van uitgaande brieven en aantekeningen van rentmeester J.A. Maris, 1917-1936.  1 omslag.

31-37 en 915-917. Kopieboeken van uitgegane brieven, 1851-1852, 1917-1931. Met alfabetische klappers op geadresseerde.  10 delen.

915. 1851 december 9-1852 januari 15
916. 1852 januari 16-1852 augustus 1
917. 1852 augustus 2-1852 december 31
31. 1917 juni 30-1919 oktober 14
32. 1919 oktober 14-1920 oktober 7
33. 1922 juli 6-1923 april 5
34. 1923 april 5-1924 maart 29
35. 1926 september 15-1928 mei 4
36. 1928 mei 4-1929 mei 23
37. 1930 februari 1-1931 december 18

38-49 en 920. Doorslagen van uitgegane brieven, 1933-1981.  13 omslagen.

N.B.: Alfabetisch op geadresseerde geordend, met uitzondering van 920 (chronologisch)..

38. 1933-1938, A-C
39. 1933-1938, D-H
40. 1933-1938, I-N
41. 1933-1938, O-Z
42. 1939-1946, A-H
43. 1939-1946, I-Z
44. 1946-1953, A-F
45. 1946-1953, G-L
46. 1946-1953, M-Z
47. 1954-1962, A-G
48. 1954-1962, H-O
49. 1954-1962, P-Z
920. 1948-1981

2 Stukken betreffende bijzondere onderwerpen

2.1 Ontstaan en vestiging

50. Notariële akte, waarbij Matheus van Innevelt mede namens Johan van Eck verklaart, dat de markiezin van Bergen op Zoom de op 13 augustus 1649 aan hen verhuurde gorzen en aanwassen, gelegen voor de Heijningen, heft verkocht aan Aernout van Beaumont, die verklaart door hen gemaakte onkosten te vergoeden, 13 december 1651.  1 stuk.

N.B.: Met afschrift 1708.

51. Akte van verkoop door Matheus van Innevelt aan Francois Cornelis de Vink, burgemeester te Maassluis, en Arent van Dwingelo, convooimeester te Vlaardingen, van de helft van zijn portie van de bedijkte en onbedijkte gorzen en aanwassen van de Hooge en Lage Heijningen, 6 september 1652.  1 stuk.

52. Akte, waarbij Willem Henrick, prins van Oranje, aan Aernout van Beaumont, heer van Cromstrijen en Numanspolder, vrijdom verleent van betaling van verschillende belastingen en cijnzen als tegemoetkoming en de kosten van bedijking van de gorzen en slikken, gelegen buiten de Heijningen, gedurende 16 jaren met ingang van 1655; 26 juni 1654.  1 stuk.

N.B.: Met twee gelijkluidende afschriften, 1688.

53. Akte van bevestiging door de Raad van Brabant van de akte van verkoop door de markiezin van Bergen op Zoom aan Aernout van Beaumont van de gorzen, slikken en blikken, gelegen buiten en bewesten de Heijningen, d.d. 3 april 1651; 16 mei 1651; en verklaring door Van Beaumont, dat Dirck van Baersenburgh voor 1/5 deel participeert in die gorzen enzovoort, d.d. 18 november 1654. Kopie.  1 katern.

N.B.: In de verklaring van Van Beaumont zijn regels opgenomen, waaraan de participanten zich behoren te houden.

54. Uittreksel uit een register, berustend in het archief van de commissie van Breda, betreffende het bedijken van de gorzen, genaamd het Slobbegors, en de Hooge Heijningen, 20 maart 1649, en betreffende de verkoop door de markiezin van Bergen op Zoom aan Aernout van Beaumont van de gorzen gelegen bewesten de Heijningen, 3 april 1651 en 13 april 1655; 1907.  1 katern.

55. Akte van taxatie door de oude en tegenwoordige schepenen van Fijnaart en Heijningen van de landerijen, gelegen in de Nieuwe Heijningen, die Johan de With, Arent van Dwingelo en Franchois de Vinck in gebruik hebben van de markiezin van Bergen op Zoom, 23 augustus 1655.

56. Akte, gepasseerd voor de Raad van Brabant, waarbij Aernout van Beaumont verklaart, dat hij door koop van de markiezin van Bergen op Zoom heeft verkregen de gorzen, liggend buiten en bewesten de Heijningen, d.d. 3 april 1651 1655, dat de contracten met hem zijn gesloten, maar tevens gelden voor zijn medeparticipanten, 3 maart 1661.  1 katern.

N.B.: 1. Met afschriften, 1732, 1743, 1805, 1943.
2. De in 1654 opgestelde regels (zie inv.nr. 53) zijn hier eveneens opgenomen.

57. Akte van verkoop door Aernout van Beaumont aan Willem Nyepoort, van 1/10 deel in de aanwassen buiten de Heijningen, 19 januari 1661.

N.B.: Met eigentijds afschrift.

58. Akte van verkaveling van de polder de West Heijningen, ook genaamd Beaumontspolder, 10 september 1661.  1 katern.

N.B.: Zie voor de bijbehorende kaart inv.nr. 802.

59. Akte waarbij Aernout van Beaumont mede namens de andere portionarissen en de ingelanden van de Heijningen een regeling treffen inzake diverse geschilpunten, 29 oktober 1661.  1 stuk.

N.B.: eigentijds afschrift.

2.2 Organisatorische inrichting

2.2.1 Juridische status

60. Ingekomen brief van de Rijksverzekeringsbank te Amsterdam waarin medegedeeld wordt, dat de eigenaren der Aanwassen niet verzekeringsplichtig zijn, omdat zij geen bedrijf uitoefenen in de zin van de Ongevallenwet 1901; 24 juni 1910.  1 stuk.

61. Memorie waarin de juridische status van de Aanwassen wordt beschreven, [na 1933]. Fragment.  1 stuk.

1003. Stukken betreffende geschillen over de gerechtsvorm van de Aanwassen en de waardebepaling door de belastingdienst, 1981-1999.  1 omslag

2.2.2 Reglementering

63-71 en 1004. Stukken betreffende het reglement voor de Eigenaren der Aanwassen, 1654-ca. 1995.  10 omslagen.

N.B.: De reglementen vanaf 1918 zijn gedrukt.

--. 1654
N.B.: zie inventarisnummer 53.
--. 1661
N.B.: zie inventarisnummer 56.
63. 1680
--. 1760
N.B.: zie inventarisnummer 107.
64. 1886
65. 1918
66. 1923
67. 1928
68. 1939
69. 1942
70. 1967
71. 1974
1004.  1982-1983 en z.j. (ca. 1995)

72. Staat van wijzigingen van het reglement voor eigenaren en de instructie voor de rentmeester over 1942-1974. Gestencild.  1 stuk.

73. Stukken betreffende het afhoren van de rekening over 1737 in Willemstad in plaats van op het gemeene's lands huis, 1737-1738.  1 omslag.

74. Aantekeningen van de rentmeester betreffende de organisatie van de jaarlijkse inspectie van de aanwassen en het afhoren van de rekening door de Eigenaren, 1935-1976.  1 omslag.

N.B.: Verschillende jaren ontbreken.

2.2.3 Eigenaren

2.2.3.1 Algemeen

75. Akte van protest door de hoofdeigenaren tegen het geven van presentiegeld aan eigenaren, die voor minder dan 1/10 deel eigenaar zijn in de Aanwassen, 31 juli 1730. Gelijktijdig afschrift.  1 stuk.

1005.  Register van Eigenaren der Aanwassen, ca. 1880-ca. 1980.  1 deel.

76. Staten van de eigenaren der Aanwassen met opgave van ieders aandeel daarin en het aantal uit te brengen stemmen, 1884, 1886, 1887, 1960 en ca. 1980.  1 omslag.

77. Stukken betreffende het aandeel in de aanwassen van verschillende eigenaren, 1907-1950.  1 omslag.

78. Verklaringen van nieuwe eigenaren betreffende het zich onderwerpen aan de bepalingen van het reglement, 1942, 1951, 1955.  3 stukken.

79. Staten van adressen van eigenaren, 1947, 1951, 1960, 1973, 1974, 1978-1983, 1986 en 1988-1995.  1 omslag.

80. Staten houdende opgave van namen en adressen van de eigenaren, het totaal bezit per 1 mei 1940 en 31 december 1945, oppervlakte en waarde der aanwassen per vermelde data en de uitkeringsbedragen, 1948.  1 omslag.

2.2.3.2 Verwerving en vervreemding van aandelen

81. Notitie van de penningmeester inzake de bepaling van de waarde van een aandeel bij eigendomsoverdracht ingeval van verkoop of vererving, 1923.  1 katern.

82. Stukken betreffende regeling van de vervreemding  van aandelen, 1941.  1 omslag.

83-86 en 975. Stukken betreffende verkrijging van aandelen door vererving of aankoop, 1750-1982.  5 omslagen.

83. 1750-1753
84. 1885-1897
85. 1925-1939
86. 1954-1958
975. 1959-1982.

2.2.3.3 Overige stukken betreffende de aandelen

87. Staat van afdoening van de jaarrekeningen met opgave van het bedrag per 1/10 aandeel over 1733-1752.  1 stuk.

88. Staten van de uitdeling per 1/20 aandeel over de periode 1807-1964.  1 omslag.

89. Stukken betreffende de bepaling van de waarde van de Aanwassen in verband met opgaven ten behoeve van de aanslag in de vermogensbelasting door eigenaren, 1961-1964.  1 omslag.

90-92. Stukken betreffende de taxatie van aandelen in verband met de afwikkeling van nalatenschappen, 1865, 1923-1969.  3 omslagen.

90. 1865
91. 1923-1937
92. 1945-1969

2.2.3.4 Individuele eigenaren

93. Staat van bezittingen, die de gezamenlijke erfgenamen van A. van Zuijlen van Nijevelt hebben in de Aanwassen, [18e eeuw].  1 stuk.

94. Aantekening betreffende de aan Vink toekomende portie in de Aanwassen, [18e eeuw].  1 stuk.

95. Vonnis van de rechtbank van eerste aanleg te Breda, waarbij het vonnis d.d. 11 januari 1819 betreffende de verkoop van vaste goederen door de erfgenamen van Willem van Sliedregt wordt gewijzigd voorzover het daarin opgegeven grootte van percelen land betreft, 25 januari 1819.  1 katern.

1006. Stukken betreffende de verkoop van 1/80^e aandeel van de erven van mw. E.J. Backer-Boland, 1983.  1 omslag

1007. Stukken betreffende de aandelen en de nalatenschap van mevr. W.M.A. baronesse van der Borch van Verwolde, 1983-1992.  1 omslag

N.B.: Wilhelmina Maria Antoinette barones van der Borch van Verwolde, geboren te Holten 10-09-1911 en overleden te Zutphen 01-06-1991.

1008. Stukken betreffende het voornemen van mw. L.E. Bosch-Radcliffe om haar 6 aandelen van 1/80^e te verkopen, 1983.  1 omslag

1009. Stukken betreffende de nalatenschap van A.T. Boudeling, 1972-1974.  1 omslag

N.B.  Adriaan Theodoor Boudeling, geboren te Sint Philipsland 16-08-1891, overleden te Roosendaal 04-08-1972.

1010. Akte van transport inzake de verkoop van 1/80^e aandeel in de  Aanwassen door mr. J.G.B. Escher aan dr. A.C. Crena de Iongh, 1984.   1 omslag

1011. Stukken betreffende het 1/80^e aandeel in de Aanwassen en de nalatenschap van A.C. Crena de Iongh, 1984-1994.  1 omslag

N.B.   Adrianus Cornelis Crena de Iongh, geboren te Dordrecht 10-06-1910, overleden te Amsterdam 08-08-1982.

1012.  Stukken betreffende de nalatenschap van Samuel Crena de Iongh en Anna Catharina Kapteijn, 1972.  1 omslag

N.B.  Samuel Crena de Iongh, geboren te Dordrecht 17-08-1883, aldaar overleden 08-12-1971, huwde te Utrecht 08-10-1908 Anna Catharina Kapteijn, geboren te Utrecht 20-05-1886,  overleden te Dordrecht 09-06-1972.

1013.  Akte van transport inzake de verkoop van 1/80^e aandeel in de Aanwassen door mevr. F.M. Lassiter – Ingen Housz aan W. Crena de Iongh, 1982.  1 omslag

1014.  Stukken betreffende de verkoop van 1/80^e aandeel in de Aanwassen door mr. J.G.B. Escher aan W. Crena de Iongh, 1982-1984.  1 omslag

1015.  Stukken betreffende de verkoop van 13/360^e aandeel in de Aanwassen door de familie De Ranitz aan W. Crena de Iongh, 1987.  1 omslag

1016.  Stukken betreffende de verkoop van 2/80^e aandeel in de Aanwassen door mr. A.G. Escher aan W. Crena de Iongh, 1993.  1 omslag

1017.  Stukken betreffende de aandelen en de nalatenschap van W. Crena de ongh, 1983-1994. 1 omslag

N.B. Willem Crena de Iongh, geboren te Dordrecht 20-11-1912, overleden aldaar 18-01-1994.

1018.  Stukken betreffende de nalatenschap van aandeelhouder John Christiaan Dicke, 1988-1993, en diens echtgenote Janina Marie Gustawa Brauer, 1995.  1 omslag

N.B.  John Christiaan Dicke, geboren te Dordrecht 06-12-1902 en overleden te Leeuwarden 02-02-1988. Janina Marie Gustawa Brauer, geboren 22-03-1906 en overleden te Leeuwarden 07-02-1995.

1087.  Stukken betreffende de nalatenschap vanm aandeelhouder Alida Hendrika Seakins-Dicke, 1995.  1 omslag

N.B. Alida Hendrika Seakins-Dicke, geboren 25-06-1904 en overleden 29-04-1995.

1019.  Stukken betreffende de aandelen en de vertegenwoordiging van mr. A.G. Escher, 1983-1992.  1 omslag

1020.  Stukken betreffende de nalatenschap van M.C. Escher, 1972.  1 omslag

N.B. Maurits Cornelis Escher, geboren te Leeuwarden 17-06-1898 en overleden te Laren 27-03-1972, grafisch kunstenaar.

1021.  Stukken betreffende de nalatenschap van Hanno Dirk Hackenberg, 1980-1981.  1 omslag

1022.  Stukken betreffende de verkoop van 1/80^e aandeel van mw. F.M. Ingen Housz, 1982.  1 omslag

1023.  Stukken betreffende de nalatenschap van mr. M.E. Kronenberg, 1982-1984.  1 omslag

1024.  Stukken betreffende de verkoop van enkele weilanden door J.M. Maris - De Lint aan A.J. Exel, 1969-1980.  1 omslag

1025.  Stukken betreffende de nalatenschap van jhr. mr. H. de Ranitz, 1981-1982.   1 omslag

N.B. Jhr. mr. Herman de Ranitz, geboren te ’s-Gravenhage 04-04-1899 en aldaar overleden 25-05-1981.

1026.  Stukken betreffende de verkoop van aandelen van de erven De Roo, 1980-1985.  1 omslag

1027.  Stukken betreffende de nalatenschap van dr. J.W.M. Roodenburg, 1979-1980.  1 omslag

1028.  Stukken betreffende de verkoop van 6 aandelen van 1/80^e  van mevr. Tabachnikoff – Bom, 1982-1985.   omslag

2.2.3.5 Verstrekking van volmachten

96. Register van akten van volmacht door de eigenaren ten behoeve van andere personen, 1724-1857.  1 deel.

97-98. Verklaringen door eigenaren, waarbij zij de rentmeester machtigen hen op de vergadering te vertegenwoordigen, 1723-1851, 1887-1980.  2 omslagen.

97. 1723-1851
98. 1887-1980

99. Akte waarbij vier grondeigenaren Cornelis Willem Maris, rentmeester, machtigen tot het beheer van hun bezittingen, gelegen in de waterschappen het Oudland onder Zevenbergen, de Oude Heijningen, de Oude Fijnaart, Juffrouwen- en Sabina Henricapolder, allen onder Fijnaart, de 1500 Gemeten, Schakerloo en de Penke onder Tholen, 10 november 1863.

100. Brieven van J. Schuijten, notaris te Dordrecht, betreffende het verkrijgen en het geven van volmachten, 1864-1880.  1 omslag.

2.2.4 Commissarissen

101. Staten van toerbeurt voor het commissariaat over perioden 1700-1719 en 1760-1886.  1 omslag.

102. Resolutie van de Eigenaren betreffende het jaarlijks doen van inspectie door de commissarissen, 7 augustus 1723.  1 stuk.

103. Stukken betreffende de vergaderingen van de commissarissen 1934-1975.  1 omslag.

N.B.: Deze vergaderingen werden belegd ter voorbereiding van de vergadering van de Eigenaren.

104. Aantekeningen van de rentmeester betreffende besprekingen met de commissarissen, 1937-1941.  1 omslag.

2.3 Personeel

2.3.1 Penningmeester

105-110. Stukken betreffende de instructie voor de penningmeester, 1720-1974.  6 omslagen.

105. 1720
106. 1758
107. 1760
---. 1886
N.B.: zie inventarisnummer 64.
---. 1918
N.B.: zie inventarisnummer 65.
---. 1923
N.B.: zie inventarisnummer 66.
---. 1939
N.B.: zie inventarisnummer 68.
108. 1946
109. 1956
110. 1964
---. 1974
N.B.: zie inventarisnummer 71.

111. Staat van wijzigingen van het reglement voor eigenaren en van de instructie voor de penningmeester, 1942-1974. Gestencild.  1 stuk.

1029. Stukken betreffende de samenstelling van de werkzaamheden van de rentmeester en diens vergoeding, 1982-1983.  1 omslag

112. Exploot namens de ingelanden van de polder West Heijningen aan penningmeester Lodewijk Orisandt betreffende diens afwezigheid bij het afhoren der rekening, 11 mei 1720.  1 stuk.

113. Akte van aanstelling van Jan van den Ende tot penningmeester in plaats van mr. Lodewijk Orizant, 11 en 31 mei 1720.  2 stukken.

114. Rekest van penningmeester A. van den Enden met verzoek de gorzen en rietvelden, gelegen voor West Heijningen, in gebruik te mogen geven aan hen, die op eigen kosten deze willen droogmaken; de pachtpenningen over 1746 en 1747 te mogen innen, waarvan hem de helft rechtens toekomt, daarenboven nog 5% van de pachtpenningen van de pachters te mogen innen; een vergoeding te mogen ontvangen voor de door hem extra verrichte werkzaamheden; met gunstige beschikking, 1 mei 1748.  1 stuk.

115. Akten van borgstelling ten behoeve van de penningmeester, 1886, 1918, 1937, 1951.  1 omslag.

1030. Stukken betreffende de nalatenschap van rentmeester W. Maris J.A.zn., 1982-1983.  1 omslag.

1031. Stukken betreffende de overgang van het rentmeesterschap van de overleden W. Maris J.A.zn. op ing. B.P. de Visser, 1982-1983.  1 omslag.

N.B.:  Het betreft de penningmeesters Corn. W. Maris jr. (1886),  J.A. Maris Wzn. (1918), W. Maris J. Azn. (1937 en 1951).

116. (Jaar) Verslagen van de rentmeester, uitgebracht aan de eigenaren, 1917-1991.  1 omslag.

117. Staat van door de penningmeester te verrichten periodieke werkzaamheden, [circa 1920].  1 stuk.

118. Notitie houdende aantekening betreffende J.A. Maris Wzn., eigenaar, commissaris, penningmeester, opgesteld door W. Maris J. Azn., [circa 1951].  1 stuk.

2.3.2 Overig personeel

119. Akte waarbij de markiezin van Bergen op Zoom de heer Van Beaumont machtigt een schutter aan te stellen in de gorzen, gelegen in de nabijheid van de Heijningen, 5 juni 1652. Afschrift.  1 stuk.

120. Instructie voor de dijkbode, 16 augustus 1780.  1 stuk.

N.B.: In dorso: Aantekening dat Nicolaas Malipaard is aangesteld tot dijkbode.

121. Resolutie van de raad en rekenkamer van het Huis van Bergen op Zoom waarin wordt bepaald, dat de aanstelling van een schutter niet onderworpen is aan haar goedkeuring, 11 juli 1789.  1 stuk.

N.B.: Verwezen wordt naar akte van 5 juni 1652 (zie inventarisnummer 119).

122. Akte van aanstelling door commissarissen van Cornelis Vissers tot schutter, 18 augustus 1789.  1 stuk.

123. Akte van aanstelling door het dijkcollege van de Sabina Henrica-polder en de commissarissen van de Aanwassen van Willem de Jongh tot schutter, 14 september 1805.  1 stuk.

N.B.: Verwezen wordt naar akte van 5 juni 1652 (zie inventarisnummer 119).

124. Akte van aanstelling door de commissarissen van Lendert de Kievit tot veld- of boswachter, 21 mei 1822.  1 stuk.

N.B.: De aanstelling geschiedt conform het schutreglement van de gemeente Fijnaart en Heijningen d.d. 25 februari 1822.

125. Akten van aanstelling door de minister van justitie van Pieter Hartmans tot onbezoldigd rijksveldwachter, 1873, 1876.  1 omslag.

N.B.: Hartmans was opzichter bij de Aanwassen.

126. Stuk houdende aantekening betreffende de werkzaamheden van opzichter C. Hartmans Pzn. gedurende 40 jaren, 1957.  1 stuk.

2.4 Financiën

2.4.1 Administratie

127. Staten van inkomsten uit de aanwassen, gelegen voor de Heijningen en het Slobbegors, 1667-1769.  1 omslag.

128. Register van cijnsplichtigen aangelegd 1802, bijgehouden tot 1876.  1 deel.

129-133. Repertoria van akten van de eigenaren van de gorzen, dijken en aanwassen, gelegen voor de Heijningen en Slobbegors, onderworpen aan de registratie, 1816-1860.  5 katernen.

129. 1816-1820
130. 1821-1828
131. 1828-1834
132. 1834-1859
133. 1859-1860

134-137. Registers van ontvangen pachtgelden, 1826-1952.  4 delen.

134. 1826-1868
135. 1869-1903
136. 1904-1928
137. 1929-1952

1032-1034.  Grootboeken, 1986-1988.  3 delen.

1032. 1986
1033. 1987
1034. 1988

138-141, 991 en 1035-1036. Kasboeken, 1859-1925 en 1956-1980.  7 delen.

138. 1859-1868
139. 1868-1878
140. 1878-1898
141. 1898-1925
1035. 1956-1962
1036. 1963-1971
991. 1970-1980

142. Staten van de opbrengst van de verkoop van de vruchten te velde, 1880-1891.  1 omslag.

143. Kohieren van te innen cijnzen en recognitiegelden, 1917-1974.  1 omslag.

144. Kohieren van te innen bedragen wegens verpachting van bouw- en weiland, 1919-1961.  1 omslag.

145. Verklaringen, opgemaakt door de rentmeester betreffende het in het beheer nemen van couponbladen, 1921-1925.  1 omslag.

146. Akte waarbij de rentmeester toestemming wordt verleend gelden, die in effecten belegd zijn, te gebruiken voor aankoop van gronden in en nabij de Sabina Henricapolder, 1932.  1 stuk.

2.4.2 Rekeningen

147-212 en 1037. Rekening van ontvangsten en uitgaven, 1661-1999.  67 omslagen.

N.B.: De rekeningen zijn per vijf jaren bij elkaar gevoegd.

147. 1661-1663, 1665
148. 1667, 1669
149. 1672. 1673
150. 1676, 1677
151. 1681-1684
152. 1685-1690
153. 1691-1695
154. 1696-1700
155. 1701-1705
156. 1706-1710
157. 1711-1713
158. 1714-1717
159. 1718-1720
160. 1721-1723
161. 1724-1727
162. 1728-1730
163. 1731-1735
164. 1736-1740
165. 1741-1745
166. 1746-1750
167. 1751-1755
168. 1756-1760
169. 1761-1764
170. 1765-1768
171. 1769-1772
172. 1773-1775
174. 1781, 1783-1785
175. 1786-1790
176. 1791-1795
177. 1796-1800
178. 1801-1805
179. 1806-1810
180. 1811-1815
181. 1816-1820
182. 1821-1825
183. 1826-1830
184. 1831-1835
185. 1836-1840
186. 1841-1845
187. 1846-1850
188. 1851-1855
189. 1856-1860
190. 1861-1865
191. 1866-1870
192. 1871-1875
193. 1876-1880
194. 1881-1885
195. 1886-1890
196. 1891-1900
197. 1896-1900
198. 1901-1905
199. 1906-1910
200. 1911-1915
201. 1916-1920
202. 1921-1925
203. 1926-1930
204. 1931-1935
205. 1936-1940
206. 1941-1945
207. 1946-1950
208. 1951-1955
209. 1956-1960
210. 1961-1965
211. 1966-1970
212. 1971-1975
1037. 1976-1999 (niet gesigneerd 1983, 1994, 1997 en 1999)

213-379 en 1986. Bijlagen bij de rekeningen, 1757-1974 en 1980.  168 omslagen.

N.B.:  De bijlagen zijn per jaar in liassen bijeengevoegd.

213. 1757
214. 1758
215. 1769
216. 1793
217. 1794
218. 1795
219. 1796
220. 1797
221. 1798
222. 1799
223. 1800
224. 1801
225. 1802
226. 1803
227. 1804
228. 1805
229. 1806
230. 1807
231. 1808
232. 1809
233. 1810
234. 1811
235. 1812
236. 1813
237. 1814
238. 1815
239. 1816
240. 1817
241. 1818
242. 1819
243. 1820
244. 1821
245. 1822
246. 1823
247. 1824
248. 1825
249. 1826
250. 1827
251. 1828
252. 1829
253. 1830
254. 1831
255. 1832
256. 1833
257. 1834
258. 1835
259. 1836
260. 1837
261. 1838
262. 1839
263. 1840
264. 1841
265. 1842
266. 1843
267. 1844
268. 1845
269. 1846
270. 1847
271. 1848
272. 1849
273. 1850
274. 1851
275. 1852
276. 1853
277. 1854
278. 1855
279. 1856
280. 1857
281. 1858
282. 1859
283. 1860
284. 1861
285. 1862
286. 1863
287. 1864
288. 1865
289. 1866
290. 1867
291. 1868
292. 1869
293. 1870
294. 1871
295. 1872
296. 1873
297. 1874
298. 1875
299. 1876
300. 1877
301. 1878
302. 1879
303. 1880
304. 1881
305. 1882
306. 1883
307. 1884
308. 1885
309. 1886
310. 1887
311. 1888
312. 1889
313. 1890
314. 1891
315. 1892
316. 1893
317. 1894
318. 1895
319. 1896
320. 1897
321. 1898
322. 1899
323. 1900
324. 1901
325. 1902
326. 1903
327. 1904
328. 1905
329. 1906
330. 1907
331. 1908
332. 1909
333. 1910
334. 1911
335. 1912
336. 1913
337. 1914
338. 1915
339. 1916
340. 1917
341. 1918
342. 1919
343. 1920
344. 1921
345. 1922
346. 1923
347. 1924
348. 1925
349. 1926
350. 1927
351. 1928
352. 1929
353. 1930
354. 1931
355. 1932
356. 1933
357. 1934
358. 1935
359. 1936
360. 1937
361. 1938
362. 1939
363. 1940
364. 1941
365. 1942
366. 1943
367. 1944
368. 1945
369. 1946
370. 1947
371. 1948
372. 1949
373. 1950
374. 1951
375. 1952
376. 1953
377. 1954
378. 1970
379. 1974
986. 1980

2.4.3 Belastingen

N.B.: Hieronder worden diverse stukken vermeld, waarvan de relatie met de aanwassen niet duidelijk is. We hebben toch gemeend deze hier te moeten plaatsen, omdat deze in het verleden reeds bijeengebracht waren onder de verzamelnaam "belastingen".

380. Akten waarbij enkele personen verklaren nooit te zijn aangeslagen ingevolge de grote Brabantse zwijgende landtol voor het vervoer van granen van Willemstad naar Fijnaart, 1655.  1 omslag.

381. Stukken betreffende de betaling van cijnsen aan het Huis van Bergen op Zoom, 1655, 1782, 1790-1793.  1 omslag.

382. Stukken betreffende de betaling van de 100e penning en de vrijstelling daarvan voor de ingelanden van de Beaumontspolder, 1661-1754.  1 pak.

383. Rekest van de ingelanden van de Hoge Heijningen aan de markiezin van Bergen op Zoom, om vrijdom van vlastienden, met beschikking, 23 mei 1664.  1 katern.

384. Akten betreffende het in gebreke blijven van de markiezin van Bergen op Zoom inzake het betalen van de verpondingen van de tienden van de Heijningen en Ruigenhil over 166; 1667. Afschrift.  1 stuk.

385. Rekest van de ingelanden van de Elisabethpolder aan de prins van Oranje om verlenging van de vrijstelling van betaling van de morgengelden gedurende 15 jaren, met adres van Samuel de Lannoij, ontvanger van de gemeene middelen te Willemstad, juni 1670.  1 omslag.

386. Stukken betreffende het verzoek van de ingelanden van de Elisabethpolder aan de prins van Oranje inzake het betalen van de 100e penning, 1673-1676.  1 omslag.

387. Stukken betreffende problemen over het betalen van de grote Brabantse zwijgende landtol, de 20e en 40e penning, 1693-1715.  1 omslag.

388. Rekest van E. van Aller, agent van de markies van Bergen op Zoom, aan de Staten Generaal betreffende het onrechtmatig invoeren en heffen van een belasting op de gemeene middelen in Fijnaart en Heijningen door de Domeinraad van de prins van Oranje, 1699.  1 stuk.

389. Resolutie van de Staten Generaal het rekest van schout, burgemeesters en schepenen van Fijnaart en Heijningen, waarbij verzocht wordt een hoofdelijke omslag te mogen invoeren, aan de Raad van State ter advies voor te leggen, 2 augustus 1712.  Afschrift.  1 stuk.

390. Stukken betreffende bezwaren van diverse polders inzake de heffing van de 20e, 40e en 100e penning, 1714, 1715, 1759-1768. Met retroacta.  1 omslag.

391. Stukken betreffende bezwaren van diverse polders en de Aanwassen inzake de heffing van de 100e penning, 1763-1782. Met retroacta.  1 omslag.

392. Rekest van de ingelanden van de polder de Ruigenhil aan de prins van Oranje met verzoek tot handhaving van de verpachting van de impost op de paarden als vanouds en voorlopig de verpachting van het oorgeld op de paarden op te schorten, 1764.  1 stuk.

393. Stukken betreffende het nakomen van de verplichting aan het Huis van Bergen op Zoom opgave te doen van de gorzen, kadijken, riet- en biesvelden in verband met de verplichting tot cijnsbetaling aan het Huis van Bergen op Zoom, 1782.  1 omslag.

394. Akte van voorwaarden tot verpachting door het Huis van Bergen op Zoom van alle tienden van Fijnaart en onderhorige polders van de oogst van 1787 en van de accijns van wijn en bier per 25 juli 1787. Kopie.  1 katern.

395. Stukken betreffende de klachten van de pachters van de gemeene middelen over Willemstad, Fijnaart en Heijningen over smokkelarijen door arbeiders in de Sabina Henricapolder en over het niet betalen van belasting over geoogste vruchten, 1788-1789.  1 omslag.

396. Stukken betreffende de overeenkomst tussen de Aanwassen en Fijnaart en Heijningen inzake de gezamenlijke betaling van de proceskosten die gemaakt werden vanwege het protest tegen de belastingaanslagen, 1795-1804. Met retroacta 1713, 1717.  1 pak.

397. Stukken betreffende aanslagen in de verponding van het gemeene 's lands huis, 1807-1808.  3 stukken.

398. Beschikking van de minister van financiën waarbij de eigenaren van de Sabina Henricapolder gedeeltelijke vrijstelling van verponding krijgen, 1809.  1 katern.

399. Stukken betreffende de vaststelling van grondbelasting en gedeeltelijke vrijdom van betaling daarvan, 1853-1891.  1 omslag.

400. Stukken betreffende de afloop van het tiendrecht gevestigd op percelen bouw- en weiland van de Aanwassen, 1856, 1908.  1 omslag.

401. Beschikking van de minister van financiën inzake het niet verlenen van vrijdom van registratierecht bij verpachting van aangewassen buitengronden, 2 juli 1862.  1 stuk.

402. Vervallen.

403. Kennisgevingen van de belastbare opbrengst der gebouwde eigendommen, 1900-1905.  1 omslag.

404. Beschikkingen door burgemeester en wethouders van Fijnaart en Heijningen, waarbij de aanslagen in de straatbelasting 1947, 1948 en 1949 worden verlaagd, 11 mei 1950.  1 omslag.

2.4.4 Overige stukken

405. Stukken betreffende de door de Raad van State te betalen vergoeding aan de Aanwassen wegens geleden schade tengevolge van de belegering van Bergen op Zoom in 1747; 1749.  1 omslag.

406. Reglement op het heffen van havengeld in de sluishaven van de Sabina Henricapolder, vastgesteld in de vergadering van 4 augustus 1815.  1 stuk.

407. Stukken betreffende vrijwaring van de Aanwassen door kopers van percelen koolzaad ingeval van hagelschade, 1873.  1 omslag.

408. Stukken betreffende betaling van de koopsom door het Rijk vanwege aankoop van gronden, 1881-1885.  1 omslag.

409. Stukken betreffende schadeloosstelling vanwege militaire werken, 1914-1919.  1 omslag.

410. Stukken betreffende problemen inzake het betalen van erfpachtsommen, 1939, 1943-1949.  1 omslag.

411. Stukken betreffende problemen inzake het betalen van oorlogsschade en rentevergoeding vanwege het rooien van bomen, 1945-1948.  1 omslag.

412. Stukken betreffende de financiële afwikkeling van de schade aan opstallen van pachters, veroorzaakt door de watersnoodramp, 1953-1958.  1 omslag.

413. Stukken betreffende de vaststelling en inning van de door de P.N.E.M. te betalen recognities, 1958, 1960, 1961, 1977 en 1983-1996.  1 omslag.

1081.  Stukken betreffende de door het waterschap De Striene en diens opvolger het waterschap Vierlinghpolders verschuldigde vergoedingen wegens recognities, 1980-1996.  1 omslag

1082.  Stukken betreffende de door het waterschap Vierlinghpolders verschuldigde vergoedingen wegens recognities, 1989-1992.  1 omslag

1083.  Stukken betreffende de door P.T.T. verschuldigde vergoedingen wegens recognities, 1987-1992.  1 omslag

1084.  Stukken betreffende de door de NV Waterleiding Maatschappij Noord-West-Brabant verschuldigde vergoedingen wegens recognities, 1987-1992.   1 omslag

1085.  Stukken betreffende de door Intergas NV verschuldigde vergoedingen wegens recognities, 1987-1992.   1 omslag

2.5 Archief

414-418. Inventarissen van archiefbescheiden, 1721-[circa 1965].  3 omslagen, 2 delen.

414. Opgemaakt door Agneta van Steeland, weduwe van Lodewijck Orizandt, vanwege de overdracht van de bescheiden aan Jan van den Enden, 1721, 1722, 1723.  1 omslag.
415. Opgemaakt door Adriaan van den Enden vanwege de overdracht van de bescheiden aan Anthony van den Santheuvel, 1757, 1760.  1 omslag.
416. Opgemaakt door M.H. van Oosterzee vanwege de overdracht van de bescheiden aan Cornelis Willem Maris, 1835.  1 omslag.
417. Aangelegd in 1870, bijgehouden tot [circa 1905].  1 deel.
418. Aangelegd [circa 1895], bijgehouden tot [circa 1965].  1 deel.

419. Staat van archiefstukken, die in een omslag bijeen gebracht waren, [circa 1760].   1 stuk.

420. Register waarin opgenomen de voor de Aanwassen meest belangrijke akten over 1571 tot 1834.  Met inhoudsopgave; z.d.  1 deel.

421. Staten van archiefstukken, opgemaakt [circa 1920].  1 omslag.

422. Inventarislijsten van de kaarten, geborgen in de grote en kleine portefeuille, z.d. [circa 1920].  2 stukken.

423. Inhoudsopgave van omslag K 12, z.d.  1 stuk.

2.6 Eigendom

2.6.1 Begrenzing

424. Stukken betreffende de overeenkomst met de polder De Ruigenhil inzake de grensscheiding bij Klein Maltha, 1760-1761.  1 omslag.

425. Stukken betreffende de limietscheiding tussen de buitengronden en aanwassen van de Heijningen en de aanwassen liggend voor de West-dijk van de polder de Ruigenhil, 1801.  1 omslag.

426. Stukken betreffende  de juiste begrenzing van de eigendommen der Aanwassen, 1811-1812.  1 omslag.

1039.  Stukken betreffende de ruilverkaveling Willemstad, 1976-2000.   1 pak

1040.  Stukken betreffende kadastrale wijzigingen, ca. 1980-1999.   1 omslag

2.6.2 Verwerving

427. Akte, waarbij Meeuis van der Sande, pachter van de Rolleplaat, verklaart het door hem gesneden riet in eigendom aan de Aanwassen over te geven, 23 april 1756.  1 stuk.

428. Stukken betreffende de koop van Cornelis van der Gijp te Klundert van een reep land in de Hoge Heijningen/Elisabethpolder, 1779, 1780.  2 stukken.

429. Stukken betreffende het aankopen van een baggerschuit, 1895.  1 omslag.

430. Akte van koop van de Staat der Nederlanden van een perceel grasland, gelegen in de Sabina Henricapolder, 13 november 1930.  1 katern.

431. Akte van koop van enkele personen van enkele percelen grond, gelegen in de gemeente Fijnaart, 23 december 1947.  1 katern.

432. Akte van koop van mevrouw C.W. Maris van twee percelen bouw- en weiland in de Sabina Henricapolder, 10 mei 1951.  Met retroactum d.d. 6 mart 1947.  2 katernen.

433. Akte van koop van A.J.P. Maris van twee percelen bouwland in de Sabina Henricapolder, 23 juli 1951. Met retroactum 6 maart 1947.  2 katernen.

434. Akte van koop van H.A. Maris van een perceel bouwland in de Sabina Henricapolder, 9 oktober 1953. Met kadastrale kaart. Met retroactum 6 maart 1947.  2 katernen.

1041. Stukken betreffende het recht van eigendom van een gedeelte van de Oude Heijningsedijk (Kraaiendijk), 1980-1982.  1 omslag

2.6.3 Vervreemding

435. Akte van openbare verkoop van akkers, grienden en houtgewas, staande en gelegen achter de West Heijningen, 10 maart 1717.  1 katern.

436. Stukken betreffende verkoop aan de Elisabethpolder en het Slobbegors van grond voor de aanleg van een nieuwe sluishaven, 28 augustus 1816.  1 omslag.

437. Akte van verkoop aan de Elisabethpolder en Slobbegors van een strook grond ten behoeve van de verbreding van de loskade, 25 maart 1825. Afschrift.  1 katern.

N.B.: Vervolg op akte van 28 augustus 1816 (inventarisnummer 436).

438. Stukken betreffende de verkoop aan het Rijk van land in de Sabina Henricapolder ten behoeve van militaire doeleinden, 1831-1839.  1 omslag.

439. Stukken betreffende de verkoop van percelen aanwassen aan het Rijk, 1879.  1 omslag.

440. Stukken betreffende verkoop aan het Rijk van gronde in de Sabina Henricapolder ten behoeve van de aanleg van een torpedodienst bij het fort De Ruijter, 1879-1881.  1 omslag.

441. Stukken betreffende de verkoop aan het Rijk van een strook grond ten zuiden van de Heijningen haven in de Sabinapolder en het protest van een der eigenaren der Aanwassen tegen deze verkoop, 1881-1882.  1 omslag.

442. Stukken betreffende verkoop aan het Rijk van gronden in de Sabina Henricapolder ten behoeve van het maken van een kanaal en sluis nabij fort De Ruijter, 1883-1884.  1 omslag.

443. Stukken betreffende de verkoop van gronden aan het ministerie van oorlog, 1884.  1 omslag.

N.B.: Vermoedelijk gronden gelegen bij het fort De Ruijter.

444. Akte van verkoop aan J. Smit van riet en grond gelegen ten zuiden van de Heijningse haven, 1885.  1 stuk.

445. Stukken betreffende verkoop aan het Rijk van een gedeelte van de Sabina Henrica-buitendijk met vestiging van erfdienstbaarheid op een weg, 1889-1890, 1948.  1 omslag.

446. Stukken betreffende de verkoop aan de minister van oorlog van een perceel grond nabij fort De Ruijter, 1889-1890.  1 omslag.

447. Staat van transporten van grond aan het ministerie van oorlog over 1831-1891.  1 stuk.

448. Ingekomen brief van L.J. Mol te Steenbergen met verzoek hem een strook grond op de gorzen aan de Mark met recht van overpad over de dijk te verkopen, 1898. Met tekening.  2 stukken.

449. Ingekomen brieven van de kapitein, eerst aanwezend ingenieur, te Willemstad betreffende het in eigendom overnemen door de Staat van de duiker bij het fort Oranje, 1899-1900.  1 omslag.

450-451. Akten van verkoop aan Laurentius van Ham, landbouwer te Fijnaart, van een stuk grond van de berm van de Hooge Heijningse dijk, 31 juli 1911.  2 omslagen.

450. 1901-1915
451. 1916-1945

452. Akte van verkoop aan Laurentius van Ham, landbouwer te Fijnaart, van een stuk grond van de berm van de Hooge Heijningse dijk, 31 juli 1911.  1 stuk.

453. Stukken betreffende de verkoop aan de Sabina Henricapolder van schorgronden in de Matthieugorzen, 1912.  1 omslag. 

454. Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren der Aanwassen aan het Rijk van percelen grondaan het Volkerak en de Dintel ten behoeve van de aanleg van een vluchthaven te Dintelsas, 1914-1924.  1 omslag.

455. Akte van verkoop aan de Sabina Henricapolder van grond uit de Matthieugorzen ten behoeve van uitvoering van werken aan de zeedijk van de Sabina Henrica- en de Beaumontspolder, 1920.  1 stuk.

456. Stukken betreffende verkoop aan de Sabina Henricapolder van grond ter verzwaring van de buitendijk, 1930-1931.  1 omslag.

N.B.: Zie ook inventarisnummer 778.

457. Stukken betreffende de verkoop van het riet, staande ten zuiden van de Heijningse haven vóór de Beaumonts- en Sabina Henrica-buitendijk en langs de rivier De Mark en Dintel, 1941-1946, 1953.  1 omslag.

962.  Akten van verkoop van iepen, staande aan de Provinciale Weg (Postbaan), de Kraaiendijk, de Juffrouwenpoldersdijk en de Sabina Henricabinnendijk te Fijnaart, 1942-1952.  1 omslag

458. Stukken betreffende overdracht van gronden aan het Rijk ten behoeve van de Deltawerken, 1950-1964.  1 omslag.

1042.  Stukken betreffende de verkoop van grond aan het Heemraadschap van de Mark en Dintel t.b.v. de bouw van een derde sluis te Dintelsas, 1961-1962. 1 omslag

1002.  Stukken betreffende de onteigening van gronden van de Aanwassen door de Deltadienst van Rijkswaterstaat ten behoeve van de Volkerakwerken, 1963-1966.  1 omslag

459. Vervallen.

460. Stukken betreffende verkoop aan de gemeente Fijnaart en Heijningen van gronden, dijken, gorzen en dergelijke en van het recht van aanwas in de Mark en Dintel en het Volkerak ten behoeve van de aanleg van het industrieterrein Oranjestad, 1958-1968. Met kaart.  1 omslag.

461. Stukken betreffende de verkoop aan het waterschap De Striene van percelen land, gelegen in de gemeente Fijnaart, 1959-1963. Met kaart.  1 omslag.

462. Akte van verkoop aan de familie Crena de Jongh van perceel land in de Sabina Henricapolder, 13 september 1963. Met kaart. Concept.  1 omslag.

463. Stukken betreffende de verkoop door de Aanwassen aan het hoogheemraadschap De Brabantse Bandijk te Steenbergen van enige stukken grond, gelegen lans de binnenbermsloot van de Sabina Henricadijk in de gemeente Fijnaart, ten behoeve van de verbetering van het dijkvak in het zuidelijk deel van de Sabina henricapolder, 13 september 1963. Met kaarten. Concept.  1 omslag.

464. Stukken betreffende de aankoop door het Rijk van gronden van de Aanwassen ten behoeve van de aanleg van de Zoomweg, gedeelte Volkerakdam-Dinteloord, 1963-1972.  Met tekeningen.  1 omslag.

465. Stukken betreffende onteigening van gronden door het Rijk ten behoeve van de bouw van het schutsluizencomplex in het Volkerak, 1965-1970.  1 omslag.

466. Stukken betreffende verkoop van gronden aan N.V. wegenbouw Maatschappij Nederhorst ten behoeve van het maken van een zandwinning, 1968.  1 omslag.

961.  Stukken betreffende de verkoop aan F. Krougman-Kers van een gedeelte van de berm van de Kraaiendijk onder Fijnaart, sectie B, nr. 1041, 1980-1981.  1 omslag

1043.  Huurovereenkomst met en latere akte van transport aan Hendrik Franciscus Bonnet door de gezamenlijk Eigenaren der Aanwassen van enkele perceeltjes grond aan en nabij de Kraaiendijk onder Heijningen sectie B nrs. 553, 978, 979, 985 en 1011, 1981-1985.  1 omslag

1045.  Akte van verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Leendert Philippus Oostenrijk van een perceeltje grond met schuur aan de Hoge Heijningsedijk te Heijningen sectie I nr. 757 en van een perceeltje grond tezelfder plaatse sectie I nr. 878, 1985.  1 omslag

1046.  Akte van transport inzake de verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Theophilus de Vree van een perceel grond aan de Oude Heijningsedijk te Fijnaart sectie B nrs. 433 en 1032, 1985.  1 omslag

1047.  Akte van verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Gerrit Boertje van 3 percelen grond aan de Oude Heijningsedijk te Heijningen, sectie B nrs. 433, 435 en 1032, 1985.  1 omslag

1048.  Akte van verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Jacobus Otto van 3 percelen grond aan de Oude Heijningsedijk te Heijningen sectie B nrs. 400, 435, 1029 en 1032, 1985.  1 omslag

1049.  Akte van verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Willem Pieter Stolk van enige perceeltjes grond nabij de Hoge Heijningsedijk onder Heijningen, sectie I nrs. 810 en 829, 1985.  1 omslag

1050.  Akte van verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Jozua van Mourik van twee percelen grond met woning en bedrijfsgebouwen aan de Kraaiendijk 1 te Heijningen sectie B nrs. 542 en 1029, 1985.  1 omslag

1044.  Stukken betreffende de afwikkeling van de transactie met het Bureau Beheer Landbouwgronden en derden inzake de Antoniegorzen, 1985-1989.  1 pak

1051  Akte van transport inzake de verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Robert van der Kuip van twee perceeltjes grond aan en nabij de Kraaiendijk te Fijnaart sectie B nr. 984, 1986.  1 omslag

1052.  Akte van transport inzake de verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Cornelis Knook van een perceeltje grond, omvattende een gedeelte van het talud van de Slobbegorsedijk onder Fijnaart  en Heijningen, sectie I nr. 740, 1987.  1 omslag

1053.  Akte van verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan de Staat der Nederlanden van weilanden, dijken en kaden in de  Antoniegorzen onder Fijnaart, 1989.  1 omslag

1054.  Akte van verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Jacobus Govert Sneep van enige percelen landbouwgrond in de Antoniegorzen te Fijnaart, sectie L, nrs. 26 en 36, 1989.  1 omslag

1055.  Akte van verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Jacob Huibert Dane van een perceel landbouwgrond in de Matthieugorzen onder Fijnaart, sectie L nr. 10, en enige percelen landbouwgrond in de Antoniegorzen onder Fijnaart, sectie L nrs. 25 en 37, 1989.   1 omslag

1056.  Akte van verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Govert Cornelis Strootman van een perceel kade/weiland nabij de Matthieugorzen en het Rietveld onder Fijnaart sectie L nr. 54, 1989.   1 omslag

1057.  Akte van transport inzake de verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Arie Koster van een perceeltje grond onder Fijnaart  en Heijningen sectie M nr. 91 en aan Pieter Krougman van een perceeltje grond onder Fijnaart en Heijningen, eveneens sectie M nr.  91, 1989.  1 omslag

1058.  Akte van transport inzake de verkoop door de gezamenlijke Eigenaren der Aanwassen aan Cornelis Johannes Josephus Vervloet van een perceeltje grond onder Fijnaart, sectie M nr. 95, 1989.  1 omslag

1059.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan A. van der Ree van enige perceeltjes grond en uitweg aan de Kraaiendijk te Heijningen, kadastraal gemeente Fijnaart, sectie M, nrs. 9, 10 en 11, 1989-1991. Met kopie van eigendomsbewijs, 1971.    1 omslag

1060.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan W.M. van der Vorm te Heijningen van een perceel grond/talud aan de Kraaiendijk te Heijningen, kadastraal Fijnaart en Heijningen, sectie M, nr. 83, 1981-1993.   1 omslag

1061.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan J. Otto te Willemstad van een perceeltje grond aan de Oude Heijningsedijk te Heijningen, kadastraal gemeente Fijnaart, sectie M, nr. 105, 1990-1992.   1 omslag

1062.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan A. Koster en R. van der Kuip te Heijningen van een perceeltje grond aan de Kraaiendijk, kadastraal gemeente Fijnaart sectie M, nr. 86, 1991.  1 omslag

1063.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan Handelmaatschappij Groeneweg Numansdorp B.V. te Numansdorp van een perceel grond, zijnde het oostelijke talud van de Kraaiendijk te Heijningen, kadastraal gemeente Fijnaart, sectie M nr. 21, 1993.   1 omslag

1064.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan A. van Doorn te Heijningen van enige percelen dijk/weiland aan de Kraaiendijk te Heijningen, kadastraal gemeente Fijnaart en Heijningen, sectie M, nrs. 5 en 6, 1996.   1 omslag

1065.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan PNEM-West en het Hoogheemraadschap West-Brabant van percelen bouw- en weiland en dijk aan de Volkerakweg en Sabinaweg te Heijningen, kadastraal gemeente Fijnaart, sectie A, nrs. 553, 556 en 560, en sectie L, nr. 158,  ten behoeve van de aanleg van een windturbinepark in de Sabina Henricapolder, 1995-1996.   1 omslag

1066.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan de provincie Noord-Brabant van een perceel grond te Fijnaart en Heijningen, kadastraal gemeente Fijnaart, sectie V, nr. 75, 1996.  1 omslag

1067.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan W.J. Moerland en J.W. Moerland te Heijningen van een perceel grond aan de Kraaiendijk te Heijningen, kadastraal gemeente Fijnaart, sectie M, nr. 472, 1997.  1 omslag

1068.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan M. Roks te Heijningen van een perceel dijktalud aan de Hoge Heijningsedijk te Heijningen, kadastraal gemeente Fijnaart, sectie I, nrs. 758 en 905, 1996. 1 omslag

1069.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan J.A. Maris Wzn te Fijnaart van een perceel dijk/weiland aan de Kraaiendijk te Heijningen, kadastraal gemeente Fijnaart, sectie M, nr. 14, 1998.  1 omslag

2.6.4 Recht van erfpacht

467-486. Stukken betreffende uitgifte van grond in erfpacht door de Aanwassen, 1762-1974.  20 omslagen.

N.B.: De ordening is zoveel mogelijk overeenkomstig de op de dossiers aangetroffen volg- en artikelnummers. Vele dossiers zijn onvolledig.

467. artt. 1-7; 1762-1951
468. artt. 8-13; 1790-1957
469. artt. 13-17, 19; 1791-1925 en z.d.
470. artt. 20-25; 1793-1974
471. artt. 26-31; 1792-1973
472. artt. 32-35; 1794-1969
473. artt. 36-38a; 1801-1974
474. artt. 39-43; 1836-1968
475. artt. 44-46; 1847-1967
476. artt. 47-51; 1850-1952
477. artt. 52-55; 1852-1968
478. artt. 56-60; 1864-1964
479. artt. 63-67; 1917-1972 en z.d.
480. artt. 68-71, 73; 1921-1971
481. artt. 74-78; 1925-1968
482. artt. 79-81; 1928-1972
483. artt. 82-87; 1932-1971
484. artt. 88-90; 1950-1968
485. ongenummerd; 1811-1879
486. ongenummerd; 1857-1859, 1924

N.B. Deze vereniging veranderde later van naam: Woningbouwvereniging Brabantse Westhoek.

487. Stukken betreffende de juiste plaatsbepaling van het café Verhagen aan de Oude Heijningsedijk, 1939. Met situatieschets.  1 omslag.

488. Stukken betreffende de overschrijving van het erfpachtrecht van Pieter van Mourik aan zijn zoon Jozua, 1957-1958.  1 omslag.

489. Stukken betreffende de afkoop van het recht van erfpacht, berustend op percelen dijk, door het hoogheemraadschap De Brabantse Bandijk, 1957-1958.  1 omslag.

972. Overzichten van perceelnummers, toebehorende aan de Eigenaren m.b.t. de Anthoniegorzen, de Maartengorzen, de Matthieugorzen, de gorzen vóór de Rolleplaat en de Kwartierse Gorzen, 1978.  1 omslag

992. Pachtersregister ten behoeve van de Ruilverkaveling Willemstad, 1980.  1 omslag

1078.  Akte, houdende uitgifte in erfpacht door de Eigenaren der Aanwassen aan Gerard Cornelis Strootman van enige percelen landbouwgrond onder Fijnaart, sectie A, nrs. 275, 457, 497 en 531, gelegen in het gebied van de Ruilverkaveling Willemstad, 1985-1989.  1 omslag

1079.  Akte, houdende uitgifte in erfpacht door de Eigenaren der Aanwassen aan Jacob Huibert Dane  van een perceel landbouwgrond onder Fijnaart  in de Sabina Henricapolder, sectie A, nr. 533, 1985-1989.  1 omslag

2.6.5 Recht van vogelarij, visserij en jacht

491. Akte waarbij Willem Zegers Kenniphaas toestemming verkrijgt tot het zetten van een vogelkooi in de aanwassen, 18 december 1736.  Met verklaring van afstand, 29 november 1755.  1 katern.

492. Akte waarbij het Huis van Bergen op Zoom de Aanwassen toestemming verleent tot het zetten van een vogelkooi, 30 januari 1737.  1 stuk.

1089. Stukken betreffende de verhuring van het visrechtover de gorzen gedurende zes jaar, 1972-1991.  1 omslag.

493. Akten van verpachting van het recht der jacht, 1861, 1867, 1868.  1 omslag.

1090. Stukken betreffende de verpachting van het jachtrecht, 1979-1996.  1 omslag.

2.6.6 Gemeene 's lands huis

494. Akte van verhuring van het "heeren huisje", staande op de hoek van de Oude Heijningsedijk, 17 september 1723.  1 stuk.

495. Akten van verhuur van het gemeene 's lands huis met erf en schuur, staande in het fort Oranje, 1756-1821.  1 omslag.

496. Staten van goederen, berustend in het gemeene 's lands huis, staande in het fort Oranje, 1756-1825.  1 omslag.

N.B.: Opgemaakt bij wisseling van huurders.

497. Rekest aan de Raad van State het gemeene 's lands huis, gelegen in het fort Oranje, te mogen vergroten en daarnaast een hofje te mogen maken, 7 juli 1768. Met gunstige beschikking.  1 stuk.

498. Bestekken met akten van aanbesteding voor het bouwen van een nieuw gemeene 's lands huis, gelegen in het fort Oranje, 1768. Met tekening.  1 omslag.

499. Lijstje van geschonken goederen ten behoeve van het gemeene 's lands huis, 1808.  1 stuk.

500. Brandverzekeringspolissen betreffende het gemeene 's lands huis, 1858-1921 en 1969-1977.  1 omslag.

501. Stukken betreffende verbouwingen aan het gemeene 's lands huis, 1903, 1920-1921. Met tekening.  1 omslag.

1070.  Stukken betreffende de aanwijzing van Fort Oranje als rijksmonument, 1994-1995.  1 omslag

1071.  Stukken betreffende de verkoop door de Eigenaren aan Handelmaatschappij Groeneweg Numansdorp B.V. te Numansdorp van het historische “Fort Oranje”, bestaande uit het woonhuis met koepel, voormalig koetshuis en volière aan de Oude Heijningsedijk te Heijningen, 1994-1995.  1 pak

2.6.7 Veerhuis en veer

502. Stukken betreffende de verpachting door het Huis van Bergen op Zoom aan de Aanwassen van het veer van de Aanwassen naar de haven van Dinteloord, 1756.  1 omslag.

503. Akten van verpachting door de Aanwassen van het veer naar de haven van Dinteloord, 1756, 1757, 1767, 1778-1787.  1 omslag.

504. Bestek met akte van aanbesteding van het bouwen van een huis en schuur op de heuvel tegenover het Prinslandse veer, 1758.  1 katern.

505. Extract uit het vestboek van Heijningen betreffende overdracht door de Sabina Henricapolder aan het Huis van Bergen op Zoom van het veerhuis (huis, schuur c.a. op de dijk van de Sabina Henricapolder), tuingrond, veerdam en  het recht van overpad, 6 november 1788.  1 stuk.

506. Akte van taxatie door het dijkcollege van de Sabina Henricapolder en de penningmeester van de Aanwassen van het veerhuis, de veerdam, 60 roeden tuingrond en het recht van overpad, die ingevolge octrooi door de Aanwassen aan de genoemde polder zonder vergoeding zijn afgestaan, 11 februari 1789.  1 stuk.

507. Notitie betreffende het niet gerechtigd in gebruik nemen door het Huis van Bergen op Zoom van de zogenaamde veerheuvel en daarbij gelegen bermen, [circa 1793].  1 stuk.

2.6.8 Bedrijfsmatige werkzaamheden

2.6.8.1 Bedijking, bekading en onderhoud

508. Akte waarbij de markiezin van Bergen op Zoom aan Johan de Wit en A. Dwingeloo toestemming verleent tot het leggen van een zijl in de nieuwe Heijningse zeedijk, 11 juni 1658.  1 stuk.

509. Stukken betreffende het aanleggen en afbreken van dammen in de Dintel, 1660-1713.  1 omslag.

510-512. Besteken met akten van aanbesteding van onderhoudswerkzaamheden, 1699-1789.  3 omslagen.

510. 1699-1760
511. 1761-1775
512. 1776-1789

513. Resolutie van de Raad van State, houdende maatregelen tegen dichtslibbing van de revier De Mark, 6 januari 1722, met rapport betreffende de oorzaken van de verzending van de rivier De Dintel, z.d. Gedrukt.  1 omslag.

514. Aanzegging aan Jan van der Gijp, pachter van een perceel gors, gelegen voor de Elisabethpolder, tot het moeten onderhouden van de aldaar gelegen sloten, 19/21 augustus 1724.  1 stuk.

515. Stukken betreffende de overeenkomst tussen de Aanwassen en de polder de Oude Heijningen betreffende het leggen van een dam vanaf de noordwesthoek van de Heijningse dijk tot aan de zandplaat door laatstgenoemde, die vrijgesteld wordt van d levering van 100 schuiten pootzoden aan de Aanwassen, 1746.  1 omslag.

516. Akte van overeenkomst tussen L. Bent namens zijn vader en Adriaan van den Enden namens Arent Vink betreffende handhaving van de zijl in de dijk van de Hooge Heijningen en het en het opmaken van de watergang langs de dijk in afwachting van het afhoren van de rekening van de Elisabethpolder, 4 augustus 1749.  1 stuk.

517. Rapport van landmeter P. Ketelaar met globale begroting van kosten betreffende de eventuele inpoldering van de buitengronden voor Zuid- en Westheijningen, 9 augustus 1754.  1 katern.

N.B.: 1. In tweevoud aanwezig; 2. Zie inventarisnummer 806.

518. Rapport van M. van Oosterzee, A. van den Enden en P. Ketelaar betreffende het leggen van een zomerkade om de grond en gorzen, gelegen voor de bekade gorzen van de Elisabethpolder en Slobbegors, 20 maart 1755, met besluit van de portionarissen tot uitvoering van het gerapporteerde, 21 maart 1755, met aantekening van de aanbesteding, 22 april 1755.  1 stuk.

N.B.: Ter uitvoering van de resolutie van de portionarissen d.d. 15 augustus 1754.

519. Rapport van rentmeester A. van den Enden en landmeter P. Ketelaar betreffende het aanbrengen van een uitwatering ten behoeve van de gronden van het gors aan de noordzijde van de Engelsche Kreek, 7 mei 1755.  1 stuk.

N.B.: Ter uitvoering van de resolutie van de portionarissen d.d. 15 augustus 1754.

520. Brief van landmeter P. Ketelaar aan Van Hoogen Dorp, Burgmeester te Rotterdam, waarbij medegedeeld wordt dat het maken van nieuwe kaden, het verhogen en verzwaren van de oude kaden en het graven van sloten in de Heijningse aanwassen is aanbesteed, 8 mei 1756.  1 stuk.

521. Bestekken en akten van aanbestedingen van Kleinere werken in en nabij de rivier de Dintel, 1757-1776.  1 omslag.

522. Extract uit de rekening van de polder de Oude Heijningen van 1747 betreffende het maken van een dam aan de hoek van de Oude Heijningse dijk, 17 juli 1759.  1 stuk.

523. Resolutie van de raad- en rekenmeesters van het Huis van Bergen op Zoom, waarbij goedgekeurd wordt de overeenkomst gesloten tussen de Eigenaren en Robbert Weelandt, wonend in de Elisabethpolder, betreffende het onderhoud door laatstgenoemde van de kade, die bij zijn huis begint, d.d. 6 juli 1762; 15 januari 1763. Met brief van de dijkgraaf van de polder het Slobbegors aan de Eigenaren, 29 augustus 1761.  1 omslag.

524. Akte van overeenkomst tussen de Aanwassen en de Elisabethpolder betreffende het leggen van een uitwateringssloot en het onderhouden van de kade van de spuikom voor het Slobbegors, 16 augustus 1774.  1 stuk.

525. Stukken betreffende de onderhandelingen tussen het Huis van Bergen  op Zoom en de Aanwassen tot het verkrijgen van vergunning tot het bedijken van de aanwassen, gelegen voor de Zuid- en Westeijningen (Sabina Henricapolder), 1782-1784.  1 omslag.

526. Stukken betreffende verlening van vrijstelling door de prins van Oranje van Betaling van diverse belastingen in verband met de voorgenomen bedijking van de (later geheten) Sabina Henricapolder, 27 mei 1784.  1 omslag.

527. Akte waarin het Huis van Bergen op Zoom en de Aanwassen condities zijn overeengekomen, waaronder een gedeelte van de aanwassen voor de Heijningen en Slobbegors worden bewinterdijkt (Sabina Henricapolder), 29 maart 1784, met akte van goedkeuring door de raad- en rekenkamer van Bergen op Zoom, 10 juli 1784.  1 katern.

528. Rekest van de aanwassen aan het Huis van Bergen op Zoom de dijkage, bij besluit van 10 juli 1784 toegestaan, voor twee jaren te mogen uitstellen, 1785. Met beschikking tot uitstel van een jaar.  1 stuk.

N.B.: Betreffende de latere Sabina Henricapolder.

529. Verzoekschrift van G. Hoebrink aan de Aanwassen om tegemoetkoming in het nadelig saldo, geleden bij het leggen van de dijk van de Sabinapolder, met overzicht van de uitgaven, 1787.  1 omslag.

530. Akte waarbij P.C. van Mattemburgh verklaart toestemming te hebben verkregen van de Aanwassen tot het mogen gebruiken van grond ten behoeve van het repareren van een door hem aangelegde zomerkade, 1 juni 1787. Met rapport betreffende de toestand van de kade d.d. 21 mei 1787.  1 omslag.

531. Akte, verleden voor bailluw en schepenen van Fijnaart, waarbij verklaard wordt, dat namens Evert Mulder alle penningen, die Jan Haak te goed heeft wegens zijn werk aan de bedijking van de nieuwe polder onder Fijnaart en die onder Antony van den Santheuvel Hzn. berusten, in beslag zijn genomen teneinde een proces te beginnen en te worden betaald vanwege zijn werkzaamheden, tezamen met Haak, aan de nieuw ingedijkte polder bij Bergen op Zoom, 4 september 1787. Kopie.  1 stuk.

N.B.: Betreft respectievelijk de Sabina Henricapolder en de Augustapolder.

532. Verzoekschrift van dijkgraaf en gezworenen van de polder de Oude Heijningen om de kreek aan de noordkant van de haven te mogen openen en de kreek, genaamd Jan Huijbertskreekje, te mogen sluiten, 27 september 1787.  1 stuk.

533. Stukken betreffende de overeenkomst tussen de Aanwassen en de Sabina Henricapolder enerzijds en de Westheijningen, genaamd Beaumontspolder, anderzijds inzake het verhogen van het einde van de dijk van de Sabina Henricapolder tot aan de Heijningsedijk  en de vermeende rechten van de Beaumontspolder op die dijk, 1788-1789.  1 omslag.

534. Akte van overeenkomst tussen de "Commissie van administratie over alle goederen en domeinen door de Fransen aan de Bataafse Republiek afgestaan bij akte van 5 januari 1800"en de Sabina Henricapolder en de Aanwassen betreffende het afstand doen door laatstgenoemde van een reep grond ten behoeve van een veerdam en ponthoofd op de rechteroever van de Dintel en aanleg van een nieuwe sluis in de Sabina Henricapolder, 12 juli 1801.  1 stuk.

535. Stukken betreffende het gezamenlijk aanleggen door de polder De Ruigenhil en Aanwassen van een kade met scheidingssloot langs de noordzijde van de Heijningse haven, 1818-1819.  1 omslag.

536. Besluiten van gedeputeerde staten van Noord-Brabant, waarbij de Aanwassen toestemming krijgen tot het aanleggen van rijzendammen voor de Sabina Henricapolder, 1823-1828.  1 omslag.

537. Akte van publieke aanbesteding door de Aanwassen van de levering van rijsmaterialen, 1842.  1 katern.

538. Stukken betreffende het bekaden van gorzen, gelegen buitendijks en bewesten de zeedijk van de Sabina Henricapolder, 1853-1864.  1 omslag.

539. Akte waarbij de minister van oorlog vergunning verleent tot het maken van een aarden dam met duiker in de uitwateringssloot langs de buitenteen van de zeedijk nabij de Oude Heijningse haven, 29 juli 1859.  1 stuk.

540. Stukken betreffende het gezamenlijk door de Aanwassen en de polder de Ruigenhil vergroten van de grote duiker in de gecombineerde kade van Maltha en Anthoniegorzen, 1860-1861.  1 omslag.

541. Minuut-brief van de rentemester aan de minister van binnenlandse zaken met verzoek alsnog vergunning te verlenen voor de in 1854 verrichte bezomerkading van enige percelen buitengrond gelegen ten noorden van de rivier De Mark en Dintel en ten westen van de Sabina Henricapolderszeedijk, 12 april 1864.  1 stuk.

542. Minuut-brieven van de rentmeester aan de minister van binnenlandse zaken met verzoek te mogen bekaden enige oercelen grond, gelegen buitendijks bewesten de Sabina Henricapolder-zeedijk, 1864.  1 omslag.

543. Stukken betreffende het bedijken van de buitengronden gelegen voor de Sabina Henricapolder, genaamd de Jan Hendriksgorzen, 1864.  1 omslag.

544. Stukken betreffende het aanleggen van een slikdam in het Volkerak, 1870. Met situatietekening.  1 omslag.

545. Stukken betreffende het aanleggen van een rijzen dam in de sasgorzen, 1870.  1 omslag.

545a. Stukken betreffende het bezwaar tegen het opnemen van de Sabina Henrica-binnendijk op de legger van de wegen en voetpaden in de gemeente Fijnaart en Heijningen, 1872.  1 omslag.

546. Stukken betreffende het geschil met het waterschap de Oude Heijningen inzake het onderhoud van de kruin van de Oude Heijningse Dijk, 1876-1877.  1 omslag.

547. Stukken betreffende bezwaar van de Aanwassen als onderhoudsplichtige van de Hooge Heijningse Dijk te staan vermeld op de legger der wegen, 1877-1878.  1 omslag.

548. Akte waarbij Adriaan Pieter Timmers, landbouwer te Fijnaart, en Meeuwis  Vissers, landbouwer te Dinteloord, toestemming wordt verleende tot verharding van de weg, die ligt tussen de grintweg naar Prinsland en de laaddam der Aanwassen, waarvoor zij gedurende zes jaren zullen ontvangen de helft der zuivere opbrengst van het damgeld, 15 september 1886.  1 stuk.

549. Stukken betreffende de aanleg van een steenglooiing langs de Jan Hendrik- en sasgorzen, 1888-1899.  1 omslag.

550. Brieven van gedeputeerde staten en van het bestuur van het waterschap de Elisabethpolder betreffende het door de Aanwassen herstellen van een duiker in de provinciale weg van de Ruigenhilse Dijk naar Dinteloord, ter plaatse bekend als de Potenblok, 1895.  1 omslag.

551. Akten van vergunning door de minister van waterstaat tot het leggen van een dam aan de linkeroever van het Volkerak (tussen de Oud Heijningsche haven en de mond van de Dintel), 1895, 1897, 1907.  1 omslag.

552. Stukken betreffende het maken van oeverbeslag voor de Sabina Henricapolder en het voltooien van de stenen strekdam nabij het fort De Ruijter, 1897.  1 omslag.

553. Stukken betreffende het voorstel van L. J. Mol te Steenbergen betreffende het telen van riet aan de oever van de Sabinapolder ter bescherming van de oever, 1897.  1 omslag.

554. Ingekomen brief van G. Bolier, waterbouwkundig ambtenaar te Bruinisse, met verzoek in aanmerking te komen als adviseur bij waterstaatkundige werken, 17 juni 1912.  1 stuk.

555. Stukken betreffende de aanleg van een gemetselde duiker in de kade van de Sasgorzen, 1918.  1 omslag.

556. Stukken betreffende de aanleg van een gemetselde duiker in de kade van de Sasgorzen, 1918.  1 omslag.

557. Vergunning aan Meeuwis Versluys Pieterszn. Tot het verharden van een gedeelte van de berm van de Plaatweg in de Sabina Henricapolder, 1919.  1 stuk.

558. Stukken betreffende het gedeeltelijk op kosten van de huurders van percelen in het Sluispoldertje laten herstellen van de bermen van de Sabina Henrica-binnendijk, 1920.  1 omslag.

559. Stukken betreffende de verbetering van de zeedijk van de Sabina Henrica- Beaumontspolder, 1920-1921.  1 omslag.

560. Stukken betreffende het wijzigen van het profiel van de kade van de Sasgorzen ten noorden van de rijksvluchthaven bij Dintelsas, 1920-1922.  1 omslag.

561. Stukken betreffende de aanleg van een gemetselde duiker in de Jan Hendrikgorzen, 1921.  1 omslag.

562. Stukken betreffende de bemesting van de gronden door de pachters met kunstmest, 1925-1940.  1 omslag.

1072.  Stukken betreffende de inundatie door de Duitse bezetter van een aantal polders, 1944.  1 omslag.

963. Stukken betreffende het herstellen van oorlogsschade aan de eigendommen van de Aanwassen, 1945.  1 omslag.

969. Stukken betreffende de levering van grint voor de verharding van de weg langs het Sluispoldertje, 1948.  1 omslag.

563. Stukken betreffende de vernieuwing van het duikersluisje in de Maarten-Gorzen, 1950.  1 omslag.

564. Stukken betreffende vernieuwing van het duikersluisje in de Matthieu-Gorzen, 1950-1951.  1 omslag.

565. Stukken betreffende aardhaling uit de gronden van de Aanwassen door de Commissie Noodregeling Waterschappen Fijnaart en Willemstad in verband met de waternoodramp, 1953-1958.  1 omslag.

566. Stukken betreffende onderhoud aan de zeedijk langs de oude Heijningse haven te Fijnaart, 1958-1961.  1 omslag.

567. Aanschrijvingen betreffende het verplicht onderhoud van de sloten door de pachters en gebruikers van de Kwartierse Gorzen, de Kwartierse Kade, de Juffrouwenpoldersdijk en perceel 116, 1963-1964.  1 omslag.

1073. Stukken betreffende het afgraven van de Beaumonts Binnendijk, 1964-1986.  1 omslag.

568. Stukken betreffende te nemen maatregelen ter voorkoming van wateroverlast op Lage gedeelten, gelegen nabij de Mark, 1966-1968.  1 omslag.

973. Stukken betreffende de verhoging van een gedeelte van de westelijke dijk van de Sabina Henricapolder door het Hoogheemraadschap De Brabantse Bandijk, 1968.  1 omslag.

2.6.8.2 Beplanting

569. Stukken betreffende de beplanting met door de pachters van gronden, 1815, 1820.  1 omslag.

570. Vonnis van de kantonrechter te Zevenbergen betreffende het proces tegen een aantal personen wegens het graven van gaten aan de binnenzijde van de dijk van de Sabina Henricapolder tot beplanting van die dijk, 24 december 1855. Kopie.  1 stuk.

571. Stukken betreffende het illegaal planten van wilgenbomen aan de Oude Heijningsedijk en het illegaal maken van een uitweg naar die dijk door A. van den Linden, 1877.  1 stuk.

572. Memorie van de rentmeester betreffende het kappen en verwijderen van de bomen in de aanwassen, 1877-1878.  1 omslag.

573. Akte waarbij de kapitein eerst aanwezend ingenieur verklaart op de hoogte te zijn van het voornemen der Aanwassen om de Langeweg te beplanten met bomen, 1894.  1 stuk.

574. Besluit van gedeputeerde staten houdende voorwaarden, waaronder de Aanwassen bomen mogen planten langs een gedeelte van de provinciale weg van de Ruigenhilse Dijk naar Dinteloord, 18 januari 1895.  1 stuk.

575. Brief van A. de Schutter, landbouwer te Dinteloord, met het verzoek om een boom te mogen rooien in de Sabina Henricapolder, 1917.  1 stuk.

1074.  Stukken betreffende de afkoop door de Sabina Henricapolder van het  plantrecht op de bermen van de Langeweg, de Dwarsweg, de Kruk- en Kreekweg en de Plaatweg, 1940-1951.  1 omslag

N.B.  Schimmelsporen.

1075.  Stukken betreffende het rooien van 245 populieren op de eigendommen van de Aanwassen, 1983-1984.  1 omslag

2.6.8.3 Schouwvoering

576. Rapporten van de penningmeester en landmeter betreffende hun bevindingen bij de inspectie van de eigendommen van de Aanwassen, met voorstellen tot onderhoud, verbetering en dergelijke, 1759-1815.  1 omslag.

N.B.: Verschillende jaren ontbreken.

577. Bekendmaking van de penningmeester betreffende de gedane schouwvoering in de Sabinapolder en de uit te voeren werkzaamheden, 1765.  1 stuk.

578. Bekendmaking van de penningmeester betreffende de gedane waterschouwvoering in de bekade gorzen, 1780.  2 stukken.

579. Verslagen van de verrichte hooischouw, 1778-1786, 1789, 1792.  1 omslag.

580. Resolutie van de representanten van het Volk van Bataafs Braband, waarbij de municipaliteiten van de plaatsen, grenzend aan de Mark, gemachtigd worden schouw te voeren, 5 oktober 1797.  1 stuk.

581. Circulaire van de hoofd-ingenieur bij de waterstaat te 's-Hertogenbosch betreffende het voeren van de schouw van de noordzijde van Mark en Dintel en het Volkerak, 17 april 1819.  1 stuk.

2.6.9 Verpachting en verhuur

2.6.9.1 Algemeen

582. Staat van verhuurde percelen, gelegen in de nieuw bekade gorzen voor de Elizabethpolder, 1711.  1 stuk.

583. Staten van verpachte wei- en bouwlanden, 1883-1925.  1 omslag.

584. Register van huurkontrakten, 1917-1953. Met alfabetisch register op naam van de verhuurders.  1 deel.

979. Register van huurcontracten, vergunningen e.d., 1914-1981.  1 deel

919.  Register van huurcontracten, 1954-1981.  1 deel

585. Staten, vermeldende verhuurders, huurders, huursommen, verschijndagen en laatste huurjaren, 1918/1919-1961/1962.  1 omslag.

586. Stukken betreffende verhuring van bouw- en weiland in het algemeen, 1920-1933.  1 omslag.

1076.  Stukken betreffende de openbare verkoop van hooigras, 1943.   1 omslag

1088.  Stukken betreffende de verpachting van gronden, 1948-1993.  1 omslag

978. Stukken betreffende het hooien of beweiden van verpachte gronden, 1956-1977.  1 omslag

1077.  Stukken betreffende de wijziging van de Pachtwet en de herziening van de pachtprijzen, 1983-1987.  1 omslag

2.6.9.2 Pachtgelden

587. Stukken betreffende vermindering van de pachtgelden, 1720-1755.  1 omslag.

588. Staat van de opbrengst van de verpachting van enige percelen in de Nieuwe Landen d.d. 10 maart 1760.  1 stuk.

589. Rekesten van Johannes Joosten van Prooijen, pachter van rietvelden, om vermindering van de pachtsom, 1781-1782.  1 omslag.

590. Berekeningsstaten van pachtopbrengsten van de aanwassen, 1877-1939, en ongedateerd.  1 omslag.

591. Stukken inzake de grootte van de Sasgorzen en de hoogte van de pachtopbrengst, [circa 1935].  1 omslag.

592-593. Stukken betreffende de vaststelling van de pachtprijzen, 1939-1941.  2 omslagen.

592. 1939
593. 1941

1092.  1914-ca. 1980   1 deel
1093.  1981-1983  1 omslag
1094.  1985-1989  1 omslag

980. Staten van de pachtsommen der weilanden in de aanwassen, 1962-1984. 1 omslag